Tien jaar geleden, in 2016, ging Donker Groep een traject aan met The Natural Step (TNS) om een duurzaamheidsvisie te formuleren en een groep duurzaamheidsambassadeurs op te leiden. Het was de eerste stap in een reis die zou leiden tot een diepgaande strategische transformatie. Vandaag, in 2026, is Donker Groep een voorbeeld van hoe een organisatie – zelfs een traditioneel georiënteerde, grootschalige dienstverlener in de groenbranche – zichzelf kan heruitvinden. Het is dan ook geen wonder dat Donker Groep onlangs voor de tweede keer op rij door de vakjury van Tuin+Landschap is uitgeroepen tot Duurzaamste hovenier in de categorie openbare ruimte.

In 2016, wanneer The Natural Step Donker begeleidt, voelt duurzaamheid voor veel medewerkers nog als een moetje. Men moest ineens elektrisch gereedschap gebruiken en afval scheiden. Het traject met The Natural Step hielp om een hoog ambitieniveau neer te zetten, namelijk: in 2035 volledig duurzaam en circulair opereren. Die ambitie staat vandaag nog recht overeind. Maar het traject met The Natural Step was pas de eerste stap van een lange reis om echt een duurzaam bedrijf te worden. Hoe maak je vervolgens de  omslag naar organisatiebreed duurzaam denken en handelen?

Missie als missing link

In juli 2021 besluit Donker Groep hiervoor Esther Wierda-Kruiper aan te stellen als Manager Duurzaamheid en Circulariteit. Met ruim 10 jaar ervaring in verduurzaming bij grote Nederlandse corporates treft zij een organisatie aan die nog zoekende is.

De visie is er, en het onderwerp staat op de agenda, maar de ambassadeurs hebben geen stevige positie en er het blijft nog een beetje bij pionieren. Esthers eerste jaren staan daarom in het teken van steeds opnieuw mensen bij elkaar brengen, consensus creëren, en projecten opstarten.

Al gauw constateert Esther dat er nog een cruciaal element ontbreekt: een missie. “Ik voelde me zo aangetrokken tot Donker omdat een groenbedrijf zoveel positieve maatschappelijke impact kan maken door het vergroenen van de leefomgeving.

Ik was heel verbaasd dat het bedrijf dat niet expliciet benoemd had als purpose. Terwijl de reden dat je er überhaupt bént als groenbedrijf in de basis heel duurzaam is, als je het goed doet. “En dus start ze een proces met een groep mensen om te verkennen wat nou echt het bestaansrecht van Donker Groep vormt. Dat wordt “Mens en natuur met elkaar verbinden”. Esther: “Eerst was dat een leuke one-liner voor op de muur. En gaandeweg wordt het steeds meer echt de basis van wie we zijn en wat we doen.”

In die periode werkt Donker ook de ambitie ‘volledig duurzaam en circulair in 2035’ uit naar vier concrete doelen:

• Natuurinclusief – Positieve bijdragen aan biodiversiteit en stoppen met wat schadelijk is voor biodiversiteit
• Klimaatadaptatie – Oplossingen bieden voor extreme weersomstandigheden.
• Circulariteit – kringlopen sluiten, geen afval creëren.
• CO₂-neutraal – Scope 1 en 2 op nul in 2035, en reductie in de keten

De volgende stap is de invoering van een kernteam, met vertegenwoordigers uit elke divisie.  Daar vertalen ze de ambitie naar een roadmap. “Met elkaar zijn we helemaal gaan uittekenen wat we allemaal moeten gaan doen als we volledig duurzaam en circulair willen zijn in 2035”, vertelt Esther. Vanuit die roadmap ontwikkelen ze een driejarenprogramma, en daaruit weer jaarplannen met duidelijke KPI’s, eigenaars en actiepunten. “Op die manier hadden we aan de voorkant al consensus over waar we aan gingen werken en wie dat ging doen. Dat was heel fijn, want anders blijft het gauw bij een praatclubje. Als je in het kernteam deel je zeker je visie en expertise, maar je trekt ook een project.”

Top-down sturing en bottom-up inspireren

In die fase verankert Donker duurzaamheid in de governance: het komt in het jaarplan, afdelingsplannen en de maandelijkse KPI-besprekingen. Maar het was niet alleen top-down. Esther wist: “Je hebt altijd een combinatie nodig van top-down sturing en bottom-up inspireren en faciliteren.” De duurzaamheidsambassadeurs van destijds werden echter niet goed gezien en gehoord. Ze werden vaak weggezet als “geitenwollen sokken”, totdat Esther hen in de spotlights zette. Met mooie diepte-interviews in het bedrijfsmagazine over wat hen drijft en hoe ze dat invullen, met hun foto mooi op de cover en op posters die op de vestigingen hingen met mooie quotes uit het interview. Vervolgens stelde de directie hen dan als voorbeeld in personeelsbijeenkomsten. Daarmee werden de duurzaamheidsambassadeurs helden en werd het normaler om na te denken over hoe je je eigen werk duurzamer kan doen.

Per vestiging organiseert Esther vervolgens workshops met mensen uit alle functies, zoals hovenier, voorman en projectleider. “Veel collega’s vinden duurzaamheid belangrijk en willen daar ook best aan bijdragen, maar weten niet goed hoe ze vanuit hun functie daar invulling aan kunnen geven. In de workshops hebben we dit handelingsperspectief concreet gemaakt”, licht ze toe. Hiervoor vertaalt ze de duurzaamheidsprincipes naar concrete spelregels die aansluiten bij de dagelijkse praktijk van hun werk, zoals “Gebruik materialen uit de natuur”. Samen onderzoeken ze: Wat doen we al goed? Waar voldoen we nog niet aan die spelregels? Wat kunnen we daaraan doen? Wie gaat dat doen? Zo wordt het handelingsperspectief voor iedereen een stuk duidelijker. “Gaandeweg zie ik zo steeds meer het besef komen dat het niet zo ingewikkeld is en dat ze het letterlijk morgen kunnen gaan doen, zoals stoppen met blad afvoeren. Dat vertellen ze weer aan elkaar en zo wordt het steeds normaler dat we dingen voortaan op een andere manier doen.”

Een voorbeeld van structurele verandering is inkoop van houtproducten. Eerst kocht elke vestiging bij “de houthandel om de hoek” en was certificering vooral iets dat je deed als de klant erom vroeg. Dat gaf veel administratieve rompslomp om vast te leggen welk soort hout met welke certificering op welke manier in welk project was gebruikt. Door alleen nog maar duurzaam hout in te kopen, kon Donker een duurzaamheidsklapper maken en tegelijkertijd enorm besparen op administratie.

Winst dient de missie

Een van de grootste uitdagingen was de cultuur. Esther: “Duurzaamheid werd in het begin gezien als Esther’s ding. Medewerkers van hoog tot laag in de organisatie dachten: Wij doen ons werk, zij doet duurzaamheid. Dat moest veranderen.”Het kantelpunt komt wanneer Esther een dringend appèl doet op de directie: “Als jullie echt willen dat er stappen worden gezet, dan moet je leiderschap tonen. Want als jullie niet uitdragen dat je het belangrijk vindt, dan gaat de organisatie het ook niet belangrijk vinden. Jullie moeten op de zeepkist staan.” Dat deden ze. En vanaf dat moment begint de organisatie echt te veranderen.

De pensionering van directeur groot-aandeelhouder Anja Kanters is het moment om te kiezen voor een nieuwe eigenaarsstructuur die is gericht op continuïteit en impact maken. Het bedrijf wordt steward-owned  en zo’n 80% van de  certificaten is in handen van de medewerkers. De missie wordt verankerd in de nieuwe statuten van de organisatie. Winst is geen doel op zich, maar een middel om impact te maken. Winst dient ook de missie en een deel van de winst gaat via een onafhankelijke ANBI-stichting terug naar het ondersteunen van de missie.

“De missie staat centraal bij alles wat we doen is een gamechanger voor de cultuurverandering waar we nu midden in zitten”, vertelt Esther. “Met dat uitgangspunt kijken we naar wat dat betekent voor de producten en diensten die we aanbieden, welke marktsegmenten dan relevant zijn en welke diensten we daar aanbieden.”

Dan komt de grote stap: Donker neemt bewust afscheid van diensten en opdrachten die niet meer passen bij de missie. Donker gebruikt al een aantal jaren geen chemische bestrijding meer, en de volgende stap wordt om opdrachten meer aan te nemen die tegen de duurzaamheidsprincipes in gaan. Dat kan pijn doen, want dit kan impact hebben op de omzet “In de praktijk zien we echter dat onze omzet jaar op jaar stijgt is en dat er nieuwe klanten komen die kwaliteit en duurzaamheid hoger waarderen dan een lage prijs. Wij schrijven ook niet meer in op de laagste prijs. Dan gaan we toch niet winnen. Ons onderscheid zit op meerwaarde.”

Focus op welzijn

Vandaag gaat duurzaamheid bij Donker Groep allang niet meer alleen over CO₂-reductie of het uitfaseren van afval. Dat zijn randvoorwaarden geworden. De focus ligt op welzijn. Groen maakt gelukkig en gezond. Donker ontwikkelde een eigen methode, Greenscore, om buitenruimtes te beoordelen op biodiversiteit, klimaat en circulariteit. En ze trainen projectleiders en accountmanagers om dit in klantgesprekken te gebruiken als kans om een traditionele klantvraag om te buigen naar een duurzame. “Als we nu bijvoorbeeld de vraag krijgen om een schoolplein aan te pakken omdat er veel water blijft staan na een regenbui, kunnen we nu makkelijker voorstellen om er een groen, klimaatbestendig plein van te maken.” 

Het vraagt wel nieuwe (gespreks)vaardigheden om niet alleen uit te voeren wat de klant vraagt, maar naast de klant te gaan staan en de vraag helpen herformuleren. Daarom investeert Donker in herhaling en oefening met kennisdagen, training op gesprekstechniek én in hulpmiddelen zoals een koppelkansenkaart die laat zien hoe je van een klantvraag naar een duurzamer ontwerp komt. “En als het iemand lukt om zo’n ander gesprek met een klant te voeren en het het leidt tot een ander soort opdracht, dan komt dat natuurlijk met een mooi interview op de voorpagina van ons magazine”, lacht Esther, “want dat je een klant kunt bewegen om voor een duurzamer ontwerp of beheer te kiezen, dat is natuurlijk echt een vorm van succes.”

Erkenning als duurzaamste hovenier

De reis is nog niet af en vooral cultuurverandering is hardnekkig. Er is bijvoorbeeld meer uniformiteit nodig in de aanpak op de vestigingen, maar dat botst soms met de lange historie van lokaal ondernemerschap waarbij de vestigingen veel zelf bepalen. Dan hangt het nog heel erg op intrinsieke motivatie. “En dan weet je dat je het eigenlijk nog niet goed geïmplementeerd hebt. Want als het afhangt van de persoonlijke motivatie van mensen, dan is het dus nog niet onderdeel van je standaard manier van doen.”

Maar, zegt Esther: “Er is veel al wel gelukt. En natuurlijk gaat het mij allemaal niet snel genoeg, maar ik heb een lange adem. En dat we opnieuw Duurzaamste Hovenier zijn geworden, is een prachtige erkenning voor onze koers en geeft me enorm veel energie om door te blijven bouwen.”

Lessen van Donker

Het bericht De transitie van Donker Groep: duurzaamheid van moetje naar missie verscheen eerst op The Natural Step.

Door vanaf dit toekomstbeeld terug te kijken, worden keuzes in het heden ineens helder: wat moeten we stoppen, versnellen of anders organiseren?

Zo pakken we vandaag de risico’s aan die het World Economic Forum schetst. Niet vanuit angst, maar vanuit richting.

Wat als..
we een economie hebben die welzijn centraal stelt, binnen de grenzen van de aarde.
Gesloten grondstofkringlopen. Energie uit hernieuwbare bronnen. Gezonde ecosystemen. Levendige buurten. Bestaanszekerheid en vertrouwen in instituties.

Met backcasting zet je je verbeeldingskracht in
Stel je 2035 voor…
Een wereld waarin onze economie draait om het laten groeien van welzijn, op een leefbare en gezonde planeet.

Een economie die zorgt voor bestaanszekerheid, leefbare lonen en betekenisvol werk. Waar bedrijven meervoudige waarde creëren en samenwerken vanuit lokale wortels en mondiale verbindingen. Waar grondstoffen in gesloten kringlopen blijven en we maken wat we nodig hebben, niet eindeloos meer.

Alles draait op hernieuwbare energie. Schone lucht, water en bodem zorgen voor gezond voedsel en gezonde mensen. Steden en dorpen bestaan uit levendige buurten waar verschillen er mogen zijn en mensen zich verbonden voelen.

De natuur vormt opnieuw de basis van onze samenleving. Ecosystemen zijn veerkrachtig en kritische kantelpunten voor klimaat en biodiversiteit hebben we weten te voorkomen.

Dit is geen utopie.
Dit is backcasting in actie.

Want veel wat hiervoor nodig is, bestaat al.
Vaak nog kleinschalig, lokaal, experimenteel en in de onderstroom.

Als we ons vanaf nu, met alle spelers in onze economie, écht richten op deze toekomst, verkleinen we de risico’s die het World Economic Forum schetst. En maken we de wereld tegelijkertijd een beetje mooier.

Laten we gaan voor een positieve self-fullfilling prophecy, zet je verbeeldingskracht in en werk aan een positieve toekomt waarin we de risico’s gaan tackelen.

Welke voorbeelden van deze toekomst zie jij nu al ontstaan?

Het bericht Wat als we beginnen bij de toekomst die we wél willen? verscheen eerst op The Natural Step.

Het bericht Verduurzaming van particuliere woningen: pionieren aan de keukentafel verscheen eerst op The Natural Step.

Rond de jaarwisseling is het woord ‘hoop’ vaak gebruikt. Het kan toeval zijn maar ik heb meerdere nieuwjaarsgroeten gekregen waarin mij naast geluk en gezondheid veel ‘hoop’ werd toegewenst. Dat geeft voedsel tot nadenken.

Waar komen  die hoopwensen vandaan? Wellicht een reactie op de zorgen die we hebben over hoe de wereld ervoor staat. Of een vriendelijke uitlaatklep voor onze frustratie en onmacht om hier wat aan te doen. Dus eigenlijke een gebrek aan hoop. Onmacht en zorg kunnen verlammend zijn en ongezond.

Bij hoop hoort perspectief. zonder perspectief is hoop niet mogelijk. En dit is juist de essentie van de TNS aanpak. Het besef dat bij jouw droom van een mooiere wereld nu al concrete stappen kunnen worden gezet in die richting. Klinkt dit zweverig? Absoluut niet. Want iedere stap, iedere actie wordt gemeten op effectiviteit: Draagt het bij aan het behalen van onze doelen. Doelen die bijdragen aan een leefomgeving die niet wordt uitgeput en vervuild. En waar sociale rechtvaardigheid is die bijdraagt aan de twee traditionele nieuwjaarswensen: geluk en gezondheid.  

Het bericht Hoop en perspectief in het nieuwe jaar verscheen eerst op The Natural Step.

Dat ze blijven voelen dat morgen maakbaar is. Dat hun handelen ertoe doet. Dat zij invloed hebben op wat komt. Dat is misschien wel de diepste vorm van leiderschap: zorgen dat anderen blijven geloven in een mooie toekomst.

Want elke verandering begint daar. Alles wat we nu om ons heen zien, van smartphones tot duurzame steden, begon ooit als een droom in iemands hoofd. Het start met verlangen: iemand die zich durfde voorstellen hoe de wereld anders kan zijn. Dromen zijn geen luxe of ontsnapping aan de realiteit; ze vormen de basis van iedere beweging vooruit.

Die verantwoordelijkheid ligt niet alleen bij docenten. Ook leiders in organisaties dragen haar. In organisaties zit enorm veel potentieel: mensen met energie, talent en betrokkenheid. Maar potentieel komt niet vanzelf tot bloei. Het vraagt om leiders die energie geven, die richting bieden, die durven zeggen: ik geloof in wat we doen en ik geloof in de toekomst die we samen bouwen.

En dat begint dichterbij dan we vaak denken. Leiderschap vraagt allereerst dat je jezelf blijft overtuigen. Vooral in een wereld van groeiende polarisatie en cynisme. Je zult actief op zoek moeten naar voorbeelden waar het al wel lukt. Waar organisaties wél verduurzamen, wél menselijker worden, wél succesvol zijn binnen planetaire grenzen. Niet om jezelf gerust te stellen, maar om je eigen geloof te voeden. Deze voorbeelden zijn als brandstof. Ze maken zichtbaar dat verandering geen abstract ideaal is, maar iets dat hier en nu gebeurt.

Het is altijd verbeelding
Tegelijk leven we in een tijd waarin doemdenken vaak wordt verward met realisme. Alsof het somberste scenario automatisch het meest waarheidsgetrouw is. Maar dat is een misvatting. Zowel doemscenario’s als dromen zijn verbeeldingen van een toekomst die er nog niet is. Het verschil zit niet in realiteitszin, maar in effect. Doemdenken put uit, verlamt en maakt bang. Verbeelden wat mogelijk is, geeft energie, handelingsperspectief en moed.

Voedt jezelf met positiviteit
Woorden creëren werelden. De verhalen die we elkaar en onszelf vertellen, bepalen wat we zien en wat we durven doen. Persoonlijk leiderschap gaat daarom over bewust kiezen waarmee je jezelf voedt. Over informatie, verhalen en voorbeelden die je sterker maken. En van daaruit anderen meenemen.

Leiderschap is het vasthouden van richting, juist als het ingewikkeld is. Het is ruimte maken voor verlangen, voor verbeelding, voor toekomstzin. Zodat mensen blijven voelen: dit kan anders. En wat ik doe, doet ertoe. Ik doe ertoe!

Wil je weten hoe wij je kunnen helpen om dit verlangen te koesteren of hoe je richting kan geven in een tijd van toenemende polarisatie? Bel gerust even.

Het bericht Leiderschap begint bij verlangen en geloof in de toekomst verscheen eerst op The Natural Step.

The Natural Step als fundament voor duurzame samenwerking

Voorbeelden zijn er genoeg, maar één ecosysteem wil ik graag wat meer toelichten. Een systeem waarin gemeente, corporaties en bouwers al bijna 14 jaar op congruente en consequente manier samenwerken om gezamenlijk een grote regio te verduurzamen. Ik heb het over Metropool Regio Eindhoven. In deze duurzame samenwerking in Metropool Regio Eindhoven komt alles samen: economie, ecologie en lange termijnwaarde.

Metropool Regio Eindhoven als ecosysteem

Een regio die groot is geworden dankzij multinational Philips en die nu een tweede immense golf van grootstedelijke ontwikkeling ervaart, dankzij ASML. Deze zeer interessante ontwikkeling, uniek in haar soort, kan alleen slagen op een duurzame manier, waarbij kwaliteit van leven voor al het leven op aarde wordt erkend en gewerkt wordt aan een gezond en herstellend ecosysteem. Zonder aandacht voor ecologie immers geen bestaansrecht voor economie.

Het Duurzaamheidspact en strategische afspraken

Dit bewustzijn lijkt bij iedere partner van het in 2018 opgerichte Duurzaamheidspact te bestaan. Dat pact heeft als basis de strategische afspraken die zes jaar eerder tussen alle corporaties en de gemeente Eindhoven zijn opgesteld, op basis van dezelfde spelregels. Anno 2026 zijn deze afspraken en de manier van samenwerken nog steeds leidend binnen het pact, met zichtbare resultaten op thema’s als energie (besparing én opwekking), natuurlijke stad, kwaliteit van leven en materialen.

Tientallen organisaties die op de een of andere manier verbonden zijn, in eerste of tweede graad, zijn ook intern aan de slag gegaan met deze manier van werken. Zo worden strategische doelen gedefinieerd en krijgt verduurzaming concreet vorm binnen de eigen bedrijfsvoering. Op die manier is een unieke humuslaag ontstaan, waarin elk duurzaam initiatief gezaaid kan worden en vervolgens veel voeding krijgt om te groeien.

Van humuslaag naar biobased materialentransitie

Het is dan ook geen verrassing dat de biobased materialentransitie in deze regio is gestart en inmiddels als voorbeeld dient voor heel Nederland. De dertien corporaties in de regio hebben drie jaar geleden een commitmentverklaring getekend om ervoor te zorgen dat zij binnen circa vijf jaar, zowel in nieuwbouw als in bestaande bouw, uitsluitend gebruikmaken van materialen die lokaal geteeld kunnen worden.

Van Land naar Pand, geteeld door boeren in (of nabij) Metropool Regio Eindhoven. Dankzij de opgebouwde humuslaag kon die commitmentverklaring er redelijk eenvoudig en vooral heel snel komen. Kort daarna volgden vergelijkbare convenanten van de bij Metropool Regio Eindhoven aangesloten gemeenten, evenals commitmentverklaringen van bouwers en ontwikkelaars uit hetzelfde gebied.

Iedereen zag en ziet de noodzaak om deze stap te maken en daarmee comfort te bieden aan de boeren in de regio om ook daadwerkelijk te gaan telen voor deze nieuwe markt.

Waarom deze aanpak werkt – en schaalbaar is

The Natural Step heeft veel van de organisaties in deze humuslaag begeleid. Individueel of collectief. Nog steeds is het de voertaal van het Duurzaamheidspact in Eindhoven. Het is relatief klein begonnen, maar omdat steeds meer partijen de logica in hebben gezien van de taal en methodiek, is het steeds meer een humuslaag geworden. Een humuslaag die je elke organisatie en elke regio gunt richting een herstellende en gezonde samenleving.

Wie deze manier van denken en werken verder wil verkennen, kan dit ook doen via lezingen en sessies waarin we deze praktijkervaring graag delen.

Het bericht De humuslaag van Metropool Regio Eindhoven verscheen eerst op The Natural Step.

De dagen na die sneeuwdag bleef het bij me hangen.
Niet als een mooie anekdote, maar als een vraag die bleef kloppen:
wat doen we eigenlijk, elk jaar weer in januari?

In organisaties zie ik hetzelfde patroon als in mezelf.
Alsof er een onzichtbaar startschot klinkt: plannen op tafel, doelen aangescherpt, energie omhoog. Alsof stilstand gelijkstaat aan achteruitgaan.

Maar de natuur doet iets anders.

Die trekt zich niets aan van onze agenda’s. Ze vertraagt waar wij versnellen. Ze rust waar wij duwen. En misschien is dat precies waarom ze zo’n krachtige leermeester is.

Deze winter werd dat voor mij extra zichtbaar. Toen de sneeuw alles even tot stilstand bracht, ontstond er ruimte. Om naar buiten te gaan. Te spelen. Te verbinden. Alsof we collectief weer even kind mochten zijn.

Terwijl de buitenwereld alweer vroeg om opstarten en doorpakken, merkte ik: ik ben er nog niet. De energie komt terug, maar ze is nog ondergronds.

Bij The Natural Step Nederland werken we vanuit het besef dat systemen zich niet laten dwingen. Duurzame verandering ontstaat niet door harder trekken, maar door begrijpen waar je staat, waar je naartoe wilt en wat er nú nodig is om die beweging mogelijk te maken.

Januari is daarin een onderschatte maand.
Niet omdat er niets kan, maar omdat er iets anders kan dan we gewend zijn.

De natuur is in januari in winterslaap. Boven de grond lijkt alles stil, maar ondergronds gebeurt van alles. Zaden ontkiemen. Sapstromen komen langzaam op gang. Het leven bereidt zich voor. Zonder haast, zonder zichtbaarheid.

Wat als we dat ritme serieus nemen? Vertragen in organisaties vraagt een ander ritme.

Wat als januari geen actiemaand is, maar een afstemmingsmaand?
Een tussenruimte, waarin je niet meteen nieuwe initiatieven lanceert, maar samen stilstaat bij waar je bent en waar je vandaan komt.

Een periode om te verkennen:
Wat hebben we eigenlijk in gang gezet?
Wat vraagt nog aandacht en wat misschien juist rust?
Waar mag energie en focus nu naartoe gaan?
En wat is er ondergronds al in beweging, zonder dat het meteen zichtbaar hoeft te worden?

Vertragen vraagt vertrouwen. In mensen. In processen. In het idee dat niet alles maakbaar is. En dat dat oké is.

Ik zie keer op keer: juist dan ontstaat ruimte voor betere keuzes. Voor strategie die klopt met de realiteit. Voor ambities die niet alleen goed klinken, maar ook gedragen worden.

Door te vertragen, blijft de energie beter stromen. Want veel duurzaamheidsambassadeurs verliezen na verloop van tijd hun energie. Dat is niet vreemd. Verduurzamen betekent vaak tegen de stroom in werken. En dat kost energie.

Juist daarom is vertragen geen luxe, maar een voorwaarde.
Voor draagvlak. Voor volhouden. Voor verandering die echt landt.

Duurzame verandering laat zich niet forceren. Ze vraagt om afstemmen.
En daarvoor is het nodig om uit te zoomen en te reflecteren.

Voor dit jaar neem ik deze vraag mee en ik geef haar graag door:

Wat is er in onze organisatie al aan het ontkiemen, en wat gebeurt er als we de tijd en ruimte nemen om dat te laten groeien, zonder zelf meteen in actie te komen?

Dat is geen oproep tot stilstand.
Het is een uitnodiging tot volwassen transitie.
Eén die meebeweegt met seizoenen, met mensen, met wat er werkelijk speelt.

En misschien voelt dat, juist nu, verrassend hoopvol.

Nieuwsgierig wat dit kan betekenen voor jouw team of organisatie? We gaan daar graag over in gesprek.

Het bericht Vertragen in organisaties: wat we van de winter kunnen leren over duurzame verandering. verscheen eerst op The Natural Step.

Maar de echte vraag is niet: hebben we beleid?
De echte vraag is: zit het in ons dagelijks werk?

Het probleem met “duurzaamheid als project”

Veel organisaties starten sterk: visie, doelen, een set KPI’s. En tóch blijft het vaak hangen in:

• losse initiatieven zonder samenhang
• enthousiasme bij een paar mensen (en verder “druk, druk”)
• discussies die steeds opnieuw gevoerd moeten worden
• een plan dat wel klopt, maar niet landt

Duurzaamheid werkt pas echt als het geen project meer is, maar de manier waarop je besluiten neemt.

De route die wél werkt: visie → thema’s → eigenaarschap

Wat we in de praktijk vaak zien werken, is een simpele, stevige volgorde.

1) Begin bij een gezamenlijke stip op de horizon
Niet als marketingzin, maar als kompas. Een stip op de horizon helpt je om dilemma’s te beantwoorden: past dit bij waar we naartoe willen? Als die stip gedeeld is, wordt duurzaamheid minder “mening” en meer “richting”.

2) Maak het behapbaar met een paar herkenbare duurzame thema’s
Geen lijst van 27 doelen, maar 4–6 thema’s die steeds terugkomen in gesprekken en keuzes. Denk aan circulariteit, energie/CO₂, natuur/biodiversiteit, gezond werken en sociale waarde.
Thema’s zijn handig omdat ze iedereen houvast geven, van uitvoering tot directie.

3) Redeneer terug naar vandaag
Als je de toekomst helder hebt, kun je terugredeneren: wat moeten we dan nú anders doen?
Dit voorkomt snelle oplossingen die later tegen je werken (bijvoorbeeld “iets groens” dat je lock-in geeft in een niet-circulaire keten).

Ambassadeurschap: de versneller die het verschil maakt

Je kunt duurzaamheid niet “uitrollen” met alleen communicatie. Mensen moeten het kunnen en durven in hun werk.

Daarom is een interne groep ambassadeurs vaak goud waard, mits je het goed organiseert:

• ze krijgen taal en tools om collega’s te helpen keuzes te maken
• ze oefenen met echte dilemma’s uit projecten en processen
• ze maken het concreet: wat doen we morgen anders?
• ze brengen energie, maar ook structuur en opvolging

Ambassadeurs zijn geen extra laag; ze zijn de brug tussen ambitie en praktijk.

Actueel: regels schuiven, verwachtingen blijven

De Europese duurzaamheidsregels zijn in beweging, er wordt gesproken over versimpeling/versmalling van onderdelen van CSRD/CSDDD. Reuters+1
Maar los van hoe wetgeving precies uitpakt: klanten, financiers en ketenpartners blijven vragen om transparantie, CO₂-reductie en aantoonbare impact. Kijk hoe Donkergroen dit heeft gedaan.

Met andere woorden: wachten tot het “uitgekristalliseerd” is, is geen strategie.

Praktisch: 6 vragen om morgen mee te starten

Als je duurzaamheid in het DNA wilt krijgen, stel dan eens deze vragen:

Weten we met elkaar waar we naartoe werken?
Wat is onze gedeelde stip op de horizon, en gebruiken we die ook echt in keuzes?

Welke duurzame thema’s keren steeds terug in onze projecten en gesprekken?
Zijn ze herkenbaar genoeg om richting te geven in de praktijk?

Wie voelen zich eigenaar van die thema’s?
En hebben zij ook de ruimte, middelen en voor mandaat om echt verschil te maken?

Hoe maken we duurzaamheid onderdeel van bestaande processen?
Niet ernaast, maar erin; van ontwerp tot inkoop, van uitvoering tot evaluatie.

Wat doen we al goed, en hoe bouwen we daarop verder?
Welke bestaande energie kunnen we benutten of versterken? Maar ook wat hebben we bereikt en hoe maken we dat zichtbaar?

Wie zijn onze ambassadeurs op de werkvloer?
Hoe ondersteunen we hen om anderen mee te nemen in de beweging?

De kern

Duurzaamheid “in het DNA” klinkt groot, maar het komt neer op iets heel praktisch:
een gedeelde richting, vertaald naar thema’s, gedragen door mensen die het elke dag waarmaken.

Het bericht Van mooie woorden naar echt anders doen verscheen eerst op The Natural Step.

De urgente opgaven op het gebied van klimaat, gezondheid en leefbaarheid raken ons allemaal. Maar het brengt ook kansen. Kansen om buurten te creëren die gezonder, groener en toekomstbestendig zijn. Duurzame wijken waar inwoners centraal staan. Maar dan wel graag rechtvaardig. Een rechtvaardige transitie waarbij iedereen mee doet. Dat vraagt om aandacht voor de leefwereld van álle inwoners, juist ook die grote groep van mensen in koopwoningen en particuliere huur, vaak zo’n 60 tot 70% van de woningvoorraad in een stad.

Deze groep heeft een enorme potentie. Denk aan grote woningen, ruimte voor zonnepanelen, isolatie, groene tuinen en sociale talenten. Maar ze worden nog te weinig bereikt. Terwijl we weten: als deze groep meedoet, wordt de transitie schaalbaar, betaalbaar en veel meer van iedereen.

Wat inwoners belangrijk vinden

Uit gesprekken, onderzoeken en praktijkervaringen, waaronder recente gesprekken met en over inwoners in Eindhoven, blijkt steeds weer: mensen willen vooral prettig wonen. Ze zoeken betaalbaarheid, comfort, gezondheid en verbinding. Veel gehoorde wensen zijn:

• woningen met voorspelbare woonlasten
• groene plekken dichtbij huis
• ruimte om elkaar te ontmoeten
• een wijk waarin je je veilig en gezien voelt

Ook zingeving speelt een rol. Inwoners willen bijdragen aan iets dat ertoe doet. Aan hun straat, hun buurt, hun stad. Niet als verplichting, maar omdat het betekenis geeft.

Wat er al gebeurt en wat we daarvan kunnen leren

In heel Nederland zien we hoe corporaties, gemeenten en partners samenwerken aan de verduurzaming van hele wijken. Denk aan renovaties met bewoners aan tafel, circulaire nieuwbouw met veel groen en zelfs energiepositieve buurten waar collectieve opwek, opslag en mobiliteit samenkomen. Dit zijn geen toekomstbeelden, maar praktijkvoorbeelden.

Deze voorbeelden laten zien: het kan wel! We beschikken over ervaring, kennis en betrokkenheid. Er zijn mensen en organisaties die weten hoe je duurzame verandering organiseert op buurtniveau, sociaal én technisch. Die kracht is er al. Laten we die gericht inzetten om ook de andere 60 tot 70% van de woningvoorraad in beweging te krijgen.

Waar kansen liggen

Juist nu is het moment om deze beweging te verbreden. Want de 30% kan niet de enige trekker zijn van deze transitie. Dit moeten we samen doen. Op een slimme manier. Door niet steeds het wiel opnieuw uit te vinden, maar op te schalen wat werkt. Door het potentieel van deze enorme groep serieus te nemen, net zo goed dat van de professionals die de transitie al vormgeven.

Wat daarvoor nodig is? Een houding van luisteren, vertrouwen en samenwerken. Initiatieven verbinden, barrières verlagen, kennis delen. Zodat mensen makkelijk kunnen aanhaken, en zodat maatwerk ontstaat voor verschillende typen inwoners: doeners, denkers, twijfelaars.

Door krachten te bundelen ontstaat iets dat groter is dan de som der delen. Wijken waarin duurzaamheid voelbaar wordt in het dagelijks leven. Waarin gezondheid, betaalbaarheid en verbondenheid hand in hand gaan. En waarin de duurzame transitie niet voelt als een opgave, maar als een gezamenlijke stap vooruit.

Het bericht Een duurzame transitie, ja graag! Maar wel rechtvaardig. verscheen eerst op The Natural Step.

People, Planet, Profit.
Bijna iedereen kent het. Overal wordt het nog steeds gebruikt als definitie. Het klinkt logisch, evenwichtig en vriendelijk. Drie P’s die samen bepalen of iets duurzaam is. Alsof je ze naast elkaar kunt zetten, kunt afwegen, kunt optimaliseren. Een beetje meer planet hier, iets minder profit daar, en dan zit je goed.

Maar juist daar zie ik het misgaan. Aan tafels. In plannen. In goedbedoelde gesprekken.

Duurzaam is niet balanceren tussen drie gelijke belangen. Het is geen spreadsheet waarin je plusjes en minnetjes tegen elkaar wegstreept. En het is ook geen keuze tussen idealisme en realisme. Duurzaamheid gaat over afhankelijkheid. Over het simpele, maar vaak ongemakkelijke inzicht dat niet alles even belangrijk is.

Daarom werken wij niet met People, Planet, Profit naast elkaar, maar in een genest model.

Het probleem met People, Planet, Profit

Het PPP-model wekt de indruk dat het gaat over gelijkwaardigheid. Alsof mens, natuur en economie drie losse systemen zijn die je los van elkaar kunt optimaliseren. In de praktijk hoor ik dan zinnen als:

• “Dit is goed voor de planeet, maar slecht voor de economie.”
• “We willen wel verduurzamen, maar het moet rendabel blijven.”
• “Sociaal is belangrijk, maar we moeten ook concurrerend zijn.”

Het klinkt redelijk. Tot je even echt doordenkt.

Wat gebeurt er als de planeet structureel achteruitgaat? Wat blijft er dan over van people? En wat betekent profit in een wereld met schaarste aan water, vruchtbare grond, stabiele ecosystemen en gezondheid?

Het PPP-model maakt van duurzaamheid een onderhandelingsvraag, terwijl het in werkelijkheid een randvoorwaardevraag is.

Duurzaamheid is geen balans, maar afhankelijkheid

De echte wereld ziet er anders uit dan het PPP-plaatje. Niet als drie losse systemen, maar als een systeem van afhankelijkheden.

De economie bestaat binnen de samenleving.
De samenleving bestaat binnen de natuurlijke systemen van de aarde.
En die natuurlijke systemen hebben harde grenzen.

Zonder stabiel klimaat geen landbouw.
Zonder biodiversiteit geen voedselzekerheid.
Zonder schoon water geen gezondheid.
Zonder gezondheid geen samenleving.
Zonder samenleving geen economie.

Dat is geen mening. Dat is ecologie, biologie en gezond verstand.

Het geneste model uitgelegd

In het model met concentrische cirkels staat Planet aan de buitenkant. Dat is het dragende systeem. Daarbinnen bevindt zich People. En pas dáárbinnen Profit. Niet omdat mensen of economie onbelangrijk zijn. Integendeel. Maar omdat ze afhankelijk zijn. De planeet is geen stakeholder. Ze is de voorwaarde voor werkelijk alles.

Dit model maakt expliciet wat we vaak liever impliciet houden: je kunt geen sociale of economische waarde creëren ten koste van de natuurlijke basis, zonder uiteindelijk jezelf te ondermijnen.

Waarom dit schuurt (en waarom dat nodig is)

Het idee dat niet alles even belangrijk is, voelt ongemakkelijk. Zeker in organisaties. Want het betekent dat sommige keuzes simpelweg niet meer legitiem zijn, hoe winstgevend of populair ze ook lijken.

Ik merk dat dit schuurt omdat het:

• korte-termijndenken doorbreekt;
• dwingt tot systeemdenken;
• morele neutraliteit onmogelijk maakt.

People, Planet, Profit laat ruimte om door te gaan zoals we deden, maar dan iets efficiënter.
Het geneste model vraagt om andere vragen.

Niet: “Hoe maken we dit rendabel?”
Maar eerst: “Past dit binnen de grenzen van de planeet?”

Profit als middel, niet als doel

In dit denken is profit niet de vijand. Maar het is ook niet het einddoel. Winst is een middel om waarde te creëren voor mensen, binnen planetaire grenzen.

Dat verandert het gesprek fundamenteel. Geen groei om de groei. Geen optimalisatie zonder richting.
Geen efficiëntie van het verkeerde systeem. Een gezonde economie is er om menselijk welzijn mogelijk te maken, niet andersom.

Zonder Planet geen People

“We zetten de mens centraal.” Ik hoor het vaak. Het klinkt warm en sociaal. Maar zonder planetaire basis is het een lege belofte. Wat betekent people first in een wereld met toenemende hittestress, voedselonzekerheid, vervuilde lucht en verlies aan leefbare ruimte? Zonder planet geen people. Punt.

Juist wie écht om mensen geeft, kan niet om de ecologische realiteit heen.

Dit is geen ideologie, maar realisme

Soms wordt dit denken weggezet als radicaal of idealistisch. Mijn ervaring is: het tegenovergestelde is waar. Het idee dat we eindeloos economische waarde kunnen creëren los van ecologische grenzen, dát is ideologie.
Het denken volgens het geneste model is de realiteit zien en erkennen.

Het accepteert dat we afhankelijk zijn. Dat grenzen bestaan. Dat keuzes consequenties hebben. En ja, dat betekent soms nee zeggen. Maar het betekent ook: richting, helderheid en betekenisvolle innovatie.

Wat dit vraagt van leiders en organisaties

Dit model vraagt leiderschap. Niet van de soort die alles gladstrijkt, maar die durft te kiezen.

Leiders en organisaties die:

• hun bestaansrecht durven herdefiniëren;
• niet alles willen doen, maar het juiste;
• begrijpen dat lange termijn geen luxe is, maar noodzaak.

Het vraagt om andere gesprekken aan de bestuurstafel. Minder afwegen, meer erkennen. Minder optimaliseren, meer richten.

Duurzaamheid voorbij People, Planet, Profit

People, Planet, Profit heeft geholpen om duurzaamheid op de agenda te krijgen. Daar mogen we dankbaar voor zijn. Maar het is niet meer genoeg. De opgaven waar we nu voor staan vragen om een eerlijker en realistischer verhaal. Een verhaal dat erkent dat niet alles gelijk is. Dat sommige dingen randvoorwaardelijk zijn. En dat vrijheid ontstaat binnen grenzen, niet buiten.

Duurzaamheid is geen compromis tussen drie belangen. Het is het bouwen aan geluk en welzijn binnen de grenzen van de planeet. En alles wat we economie noemen, zou daar aan moeten bijdragen.

En als we dát echt durven zien, ontstaat er ruimte. Voor andere keuzes. Voor richting. Voor een toekomst die mooier is dan vandaag.

Het bericht Waarom People, Planet, Profit niet werkt voor echte duurzaamheid verscheen eerst op The Natural Step.