De transitie van Donker Groep: duurzaamheid van moetje naar missie

Een inspirerend verhaal van transitie, leiderschap en duurzame transformatie –  Hilda Feenstra

Tien jaar geleden, in 2016, ging Donker Groep een traject aan met The Natural Step (TNS) om een duurzaamheidsvisie te formuleren en een groep duurzaamheidsambassadeurs op te leiden. Het was de eerste stap in een reis die zou leiden tot een diepgaande strategische transformatie. Vandaag, in 2026, is Donker Groep een voorbeeld van hoe een organisatie – zelfs een traditioneel georiënteerde, grootschalige dienstverlener in de groenbranche – zichzelf kan heruitvinden. Het is dan ook geen wonder dat Donker Groep onlangs voor de tweede keer op rij door de vakjury van Tuin+Landschap is uitgeroepen tot Duurzaamste hovenier in de categorie openbare ruimte.

In 2016, wanneer The Natural Step Donker begeleidt, voelt duurzaamheid voor veel medewerkers nog als een moetje. Men moest ineens elektrisch gereedschap gebruiken en afval scheiden. Het traject met The Natural Step hielp om een hoog ambitieniveau neer te zetten, namelijk: in 2035 volledig duurzaam en circulair opereren. Die ambitie staat vandaag nog recht overeind. Maar het traject met The Natural Step was pas de eerste stap van een lange reis om echt een duurzaam bedrijf te worden. Hoe maak je vervolgens de  omslag naar organisatiebreed duurzaam denken en handelen?

De visie is er, en het onderwerp staat op de agenda, maar de ambassadeurs hebben geen stevige positie en er het blijft nog een beetje bij pionieren. Esthers eerste jaren staan daarom in het teken van steeds opnieuw mensen bij elkaar brengen, consensus creëren, en projecten opstarten.

Al gauw constateert Esther dat er nog een cruciaal element ontbreekt: een missie. “Ik voelde me zo aangetrokken tot Donker omdat een groenbedrijf zoveel positieve maatschappelijke impact kan maken door het vergroenen van de leefomgeving.

Ik was heel verbaasd dat het bedrijf dat niet expliciet benoemd had als purpose. Terwijl de reden dat je er überhaupt bént als groenbedrijf in de basis heel duurzaam is, als je het goed doet. “En dus start ze een proces met een groep mensen om te verkennen wat nou echt het bestaansrecht van Donker Groep vormt. Dat wordt “Mens en natuur met elkaar verbinden”. Esther: “Eerst was dat een leuke one-liner voor op de muur. En gaandeweg wordt het steeds meer echt de basis van wie we zijn en wat we doen.”

In die periode werkt Donker ook de ambitie ‘volledig duurzaam en circulair in 2035’ uit naar vier concrete doelen:

• Natuurinclusief – Positieve bijdragen aan biodiversiteit en stoppen met wat schadelijk is voor biodiversiteit
• Klimaatadaptatie – Oplossingen bieden voor extreme weersomstandigheden.
• Circulariteit – kringlopen sluiten, geen afval creëren.
• CO₂-neutraal – Scope 1 en 2 op nul in 2035, en reductie in de keten

De volgende stap is de invoering van een kernteam, met vertegenwoordigers uit elke divisie.  Daar vertalen ze de ambitie naar een roadmap. “Met elkaar zijn we helemaal gaan uittekenen wat we allemaal moeten gaan doen als we volledig duurzaam en circulair willen zijn in 2035”, vertelt Esther. Vanuit die roadmap ontwikkelen ze een driejarenprogramma, en daaruit weer jaarplannen met duidelijke KPI’s, eigenaars en actiepunten. “Op die manier hadden we aan de voorkant al consensus over waar we aan gingen werken en wie dat ging doen. Dat was heel fijn, want anders blijft het gauw bij een praatclubje. Als je in het kernteam deel je zeker je visie en expertise, maar je trekt ook een project.”

Top-down sturing en bottom-up inspireren

In die fase verankert Donker duurzaamheid in de governance: het komt in het jaarplan, afdelingsplannen en de maandelijkse KPI-besprekingen. Maar het was niet alleen top-down. Esther wist: “Je hebt altijd een combinatie nodig van top-down sturing en bottom-up inspireren en faciliteren.” De duurzaamheidsambassadeurs van destijds werden echter niet goed gezien en gehoord. Ze werden vaak weggezet als “geitenwollen sokken”, totdat Esther hen in de spotlights zette. Met mooie diepte-interviews in het bedrijfsmagazine over wat hen drijft en hoe ze dat invullen, met hun foto mooi op de cover en op posters die op de vestigingen hingen met mooie quotes uit het interview. Vervolgens stelde de directie hen dan als voorbeeld in personeelsbijeenkomsten. Daarmee werden de duurzaamheidsambassadeurs helden en werd het normaler om na te denken over hoe je je eigen werk duurzamer kan doen.

Per vestiging organiseert Esther vervolgens workshops met mensen uit alle functies, zoals hovenier, voorman en projectleider. “Veel collega’s vinden duurzaamheid belangrijk en willen daar ook best aan bijdragen, maar weten niet goed hoe ze vanuit hun functie daar invulling aan kunnen geven. In de workshops hebben we dit handelingsperspectief concreet gemaakt”, licht ze toe. Hiervoor vertaalt ze de duurzaamheidsprincipes naar concrete spelregels die aansluiten bij de dagelijkse praktijk van hun werk, zoals “Gebruik materialen uit de natuur”. Samen onderzoeken ze: Wat doen we al goed? Waar voldoen we nog niet aan die spelregels? Wat kunnen we daaraan doen? Wie gaat dat doen? Zo wordt het handelingsperspectief voor iedereen een stuk duidelijker. “Gaandeweg zie ik zo steeds meer het besef komen dat het niet zo ingewikkeld is en dat ze het letterlijk morgen kunnen gaan doen, zoals stoppen met blad afvoeren. Dat vertellen ze weer aan elkaar en zo wordt het steeds normaler dat we dingen voortaan op een andere manier doen.”

Een voorbeeld van structurele verandering is inkoop van houtproducten. Eerst kocht elke vestiging bij “de houthandel om de hoek” en was certificering vooral iets dat je deed als de klant erom vroeg. Dat gaf veel administratieve rompslomp om vast te leggen welk soort hout met welke certificering op welke manier in welk project was gebruikt. Door alleen nog maar duurzaam hout in te kopen, kon Donker een duurzaamheidsklapper maken en tegelijkertijd enorm besparen op administratie.

Winst dient de missie

Een van de grootste uitdagingen was de cultuur. Esther: “Duurzaamheid werd in het begin gezien als Esther’s ding. Medewerkers van hoog tot laag in de organisatie dachten: Wij doen ons werk, zij doet duurzaamheid. Dat moest veranderen.”Het kantelpunt komt wanneer Esther een dringend appèl doet op de directie: “Als jullie echt willen dat er stappen worden gezet, dan moet je leiderschap tonen. Want als jullie niet uitdragen dat je het belangrijk vindt, dan gaat de organisatie het ook niet belangrijk vinden. Jullie moeten op de zeepkist staan.” Dat deden ze. En vanaf dat moment begint de organisatie echt te veranderen.

De pensionering van directeur groot-aandeelhouder Anja Kanters is het moment om te kiezen voor een nieuwe eigenaarsstructuur die is gericht op continuïteit en impact maken. Het bedrijf wordt steward-owned  en zo’n 80% van de  certificaten is in handen van de medewerkers. De missie wordt verankerd in de nieuwe statuten van de organisatie. Winst is geen doel op zich, maar een middel om impact te maken. Winst dient ook de missie en een deel van de winst gaat via een onafhankelijke ANBI-stichting terug naar het ondersteunen van de missie.

“De missie staat centraal bij alles wat we doen is een gamechanger voor de cultuurverandering waar we nu midden in zitten”, vertelt Esther. “Met dat uitgangspunt kijken we naar wat dat betekent voor de producten en diensten die we aanbieden, welke marktsegmenten dan relevant zijn en welke diensten we daar aanbieden.”

Dan komt de grote stap: Donker neemt bewust afscheid van diensten en opdrachten die niet meer passen bij de missie. Donker gebruikt al een aantal jaren geen chemische bestrijding meer, en de volgende stap wordt om opdrachten meer aan te nemen die tegen de duurzaamheidsprincipes in gaan. Dat kan pijn doen, want dit kan impact hebben op de omzet “In de praktijk zien we echter dat onze omzet jaar op jaar stijgt is en dat er nieuwe klanten komen die kwaliteit en duurzaamheid hoger waarderen dan een lage prijs. Wij schrijven ook niet meer in op de laagste prijs. Dan gaan we toch niet winnen. Ons onderscheid zit op meerwaarde.”

Focus op welzijn

Vandaag gaat duurzaamheid bij Donker Groep allang niet meer alleen over CO₂-reductie of het uitfaseren van afval. Dat zijn randvoorwaarden geworden. De focus ligt op welzijn. Groen maakt gelukkig en gezond. Donker ontwikkelde een eigen methode, Greenscore, om buitenruimtes te beoordelen op biodiversiteit, klimaat en circulariteit. En ze trainen projectleiders en accountmanagers om dit in klantgesprekken te gebruiken als kans om een traditionele klantvraag om te buigen naar een duurzame. “Als we nu bijvoorbeeld de vraag krijgen om een schoolplein aan te pakken omdat er veel water blijft staan na een regenbui, kunnen we nu makkelijker voorstellen om er een groen, klimaatbestendig plein van te maken.” 

Het vraagt wel nieuwe (gespreks)vaardigheden om niet alleen uit te voeren wat de klant vraagt, maar naast de klant te gaan staan en de vraag helpen herformuleren. Daarom investeert Donker in herhaling en oefening met kennisdagen, training op gesprekstechniek én in hulpmiddelen zoals een koppelkansenkaart die laat zien hoe je van een klantvraag naar een duurzamer ontwerp komt. “En als het iemand lukt om zo’n ander gesprek met een klant te voeren en het het leidt tot een ander soort opdracht, dan komt dat natuurlijk met een mooi interview op de voorpagina van ons magazine”, lacht Esther, “want dat je een klant kunt bewegen om voor een duurzamer ontwerp of beheer te kiezen, dat is natuurlijk echt een vorm van succes.”

Erkenning als duurzaamste hovenier

De reis is nog niet af en vooral cultuurverandering is hardnekkig. Er is bijvoorbeeld meer uniformiteit nodig in de aanpak op de vestigingen, maar dat botst soms met de lange historie van lokaal ondernemerschap waarbij de vestigingen veel zelf bepalen. Dan hangt het nog heel erg op intrinsieke motivatie. “En dan weet je dat je het eigenlijk nog niet goed geïmplementeerd hebt. Want als het afhangt van de persoonlijke motivatie van mensen, dan is het dus nog niet onderdeel van je standaard manier van doen.”

Maar, zegt Esther: “Er is veel al wel gelukt. En natuurlijk gaat het mij allemaal niet snel genoeg, maar ik heb een lange adem. En dat we opnieuw Duurzaamste Hovenier zijn geworden, is een prachtige erkenning voor onze koers en geeft me enorm veel energie om door te blijven bouwen.”

Lessen van Donker