Waarom duurzaamheid níét draait om People, Planet, Profit
People, Planet, Profit.
Bijna iedereen kent het. Overal wordt het nog steeds gebruikt als definitie. Het klinkt logisch, evenwichtig en vriendelijk. Drie P’s die samen bepalen of iets duurzaam is. Alsof je ze naast elkaar kunt zetten, kunt afwegen, kunt optimaliseren. Een beetje meer planet hier, iets minder profit daar, en dan zit je goed.
Maar juist daar zie ik het misgaan. Aan tafels. In plannen. In goedbedoelde gesprekken.
Duurzaam is niet balanceren tussen drie gelijke belangen. Het is geen spreadsheet waarin je plusjes en minnetjes tegen elkaar wegstreept. En het is ook geen keuze tussen idealisme en realisme. Duurzaamheid gaat over afhankelijkheid. Over het simpele, maar vaak ongemakkelijke inzicht dat niet alles even belangrijk is.
Daarom werken wij niet met People, Planet, Profit naast elkaar, maar in een genest model.
Het probleem met People, Planet, Profit
Het PPP-model wekt de indruk dat het gaat over gelijkwaardigheid. Alsof mens, natuur en economie drie losse systemen zijn die je los van elkaar kunt optimaliseren. In de praktijk hoor ik dan zinnen als:
- “Dit is goed voor de planeet, maar slecht voor de economie.”
- “We willen wel verduurzamen, maar het moet rendabel blijven.”
- “Sociaal is belangrijk, maar we moeten ook concurrerend zijn.”
Het klinkt redelijk. Tot je even echt doordenkt.
Wat gebeurt er als de planeet structureel achteruitgaat? Wat blijft er dan over van people? En wat betekent profit in een wereld met schaarste aan water, vruchtbare grond, stabiele ecosystemen en gezondheid?
Het PPP-model maakt van duurzaamheid een onderhandelingsvraag, terwijl het in werkelijkheid een randvoorwaardevraag is.
Duurzaamheid is geen balans, maar afhankelijkheid
De echte wereld ziet er anders uit dan het PPP-plaatje. Niet als drie losse systemen, maar als een systeem van afhankelijkheden.
De economie bestaat binnen de samenleving.
De samenleving bestaat binnen de natuurlijke systemen van de aarde.
En die natuurlijke systemen hebben harde grenzen.
Zonder stabiel klimaat geen landbouw.
Zonder biodiversiteit geen voedselzekerheid.
Zonder schoon water geen gezondheid.
Zonder gezondheid geen samenleving.
Zonder samenleving geen economie.
Dat is geen mening. Dat is ecologie, biologie en gezond verstand.
Het geneste model uitgelegd
In het model met concentrische cirkels staat Planet aan de buitenkant. Dat is het dragende systeem. Daarbinnen bevindt zich People. En pas dáárbinnen Profit. Niet omdat mensen of economie onbelangrijk zijn. Integendeel. Maar omdat ze afhankelijk zijn. De planeet is geen stakeholder. Ze is de voorwaarde voor werkelijk alles.
Dit model maakt expliciet wat we vaak liever impliciet houden: je kunt geen sociale of economische waarde creëren ten koste van de natuurlijke basis, zonder uiteindelijk jezelf te ondermijnen.
Waarom dit schuurt (en waarom dat nodig is)
Het idee dat niet alles even belangrijk is, voelt ongemakkelijk. Zeker in organisaties. Want het betekent dat sommige keuzes simpelweg niet meer legitiem zijn, hoe winstgevend of populair ze ook lijken.
Ik merk dat dit schuurt omdat het:
- korte-termijndenken doorbreekt;
- dwingt tot systeemdenken;
- morele neutraliteit onmogelijk maakt.
People, Planet, Profit laat ruimte om door te gaan zoals we deden, maar dan iets efficiënter.
Het geneste model vraagt om andere vragen.
Niet: “Hoe maken we dit rendabel?”
Maar eerst: “Past dit binnen de grenzen van de planeet?”
Profit als middel, niet als doel
In dit denken is profit niet de vijand. Maar het is ook niet het einddoel. Winst is een middel om waarde te creëren voor mensen, binnen planetaire grenzen.
Dat verandert het gesprek fundamenteel. Geen groei om de groei. Geen optimalisatie zonder richting.
Geen efficiëntie van het verkeerde systeem. Een gezonde economie is er om menselijk welzijn mogelijk te maken, niet andersom.
Zonder Planet geen People
“We zetten de mens centraal.” Ik hoor het vaak. Het klinkt warm en sociaal. Maar zonder planetaire basis is het een lege belofte. Wat betekent people first in een wereld met toenemende hittestress, voedselonzekerheid, vervuilde lucht en verlies aan leefbare ruimte? Zonder planet geen people. Punt.
Juist wie écht om mensen geeft, kan niet om de ecologische realiteit heen.
Dit is geen ideologie, maar realisme
Soms wordt dit denken weggezet als radicaal of idealistisch. Mijn ervaring is: het tegenovergestelde is waar. Het idee dat we eindeloos economische waarde kunnen creëren los van ecologische grenzen, dát is ideologie.
Het denken volgens het geneste model is de realiteit zien en erkennen.
Het accepteert dat we afhankelijk zijn. Dat grenzen bestaan. Dat keuzes consequenties hebben. En ja, dat betekent soms nee zeggen. Maar het betekent ook: richting, helderheid en betekenisvolle innovatie.
Wat dit vraagt van leiders en organisaties
Dit model vraagt leiderschap. Niet van de soort die alles gladstrijkt, maar die durft te kiezen.
Leiders en organisaties die:
- hun bestaansrecht durven herdefiniëren;
- niet alles willen doen, maar het juiste;
- begrijpen dat lange termijn geen luxe is, maar noodzaak.
Het vraagt om andere gesprekken aan de bestuurstafel. Minder afwegen, meer erkennen. Minder optimaliseren, meer richten.
Duurzaamheid voorbij People, Planet, Profit
People, Planet, Profit heeft geholpen om duurzaamheid op de agenda te krijgen. Daar mogen we dankbaar voor zijn. Maar het is niet meer genoeg. De opgaven waar we nu voor staan vragen om een eerlijker en realistischer verhaal. Een verhaal dat erkent dat niet alles gelijk is. Dat sommige dingen randvoorwaardelijk zijn. En dat vrijheid ontstaat binnen grenzen, niet buiten.
Duurzaamheid is geen compromis tussen drie belangen. Het is het bouwen aan geluk en welzijn binnen de grenzen van de planeet. En alles wat we economie noemen, zou daar aan moeten bijdragen.
En als we dát echt durven zien, ontstaat er ruimte. Voor andere keuzes. Voor richting. Voor een toekomst die mooier is dan vandaag.
