Je hebt een prachtig koersplan. Een inspirerende dag achter de rug, vol energie en goede voornemens. En dan, een week later, is iedereen weer opgeslokt door de waan van de dag. Herkenbaar?

Dit artikel gaat over de vraag die dáárna telt: hoe zorg je dat een mooie ambitie geen poster aan de muur blijft, maar gaat leven in het dagelijks werk? Ik neem je mee in hoe je een integrale koers laat landen én volhoudbaar maakt, aan de hand van een corporatie die laat zien dat het kan: Woonveste.

In een ander artikel op liet Suzanne zien wáárom we de wereld niet langer in losse pijlers kunnen opdelen: betaalbaarheid, beschikbaarheid en duurzaamheid zijn geen concurrerende belangen, maar eigenschappen van hetzelfde systeem. Dat inzicht is de basis. Dit stuk gaat over de stap die daarop volgt, want zien dát alles samenhangt is één ding, een hele organisatie zó laten werken, dag in dag uit, is iets heel anders.

Het bewijs ligt er al

Misschien is dat wel het mooiste aan het verhaal van Woonveste: ze hoeven niet te geloven dát het kan. Ze hebben het al gedaan.

Rond 2000 kochten ze samen met de gemeente Heusden een groot stuk voormalige landbouwgrond met een woonvisie die toen ronduit gedurfd was. Gasloos wonen. Warmtepompen. Nul-op-de-meter. Klimaat, groen en natuur als uitgangspunt, en sociale verbinding als basis. Het werd de allereerste gasloze wijk van Brabant, en één van de eerste van heel Nederland.

Wat toen revolutionair was, is nu vanzelfsprekend. Maar dat ging niet vanzelf. Het vroeg lef om te kiezen voor iets wat nog niemand deed. Verbinding om partners, bewoners en collega’s mee te krijgen. En volhouden, vasthouden aan de koers, ook als het spannend werd.

Vandaag is Geerpark een groene wijk met binnentuinen waar kinderen in de natuur spelen, een bosbessen- en apothekerstuin waar bewoners zelf eigenaar van zijn, en buurthuis Morgenland als plek om elkaar te treffen. Huur- en koopwoningen zijn kwalitatief gelijkwaardig en volledig elektrisch. Een waterslinger, groene structuren en natuurlijke materialen vertellen het verhaal van een wijk die is ontworpen vanuit samenhang.

Toen we tijdens een dag met alle collega’s terugkeken naar Geerpark. Mét de bril van het nieuwe koersplan Thuiskomen gebeurde er iets moois. Mensen zagen het ineens: lef, in verbinding en duurzaam, de drie kernwaarden van de koers, zaten hier eigenlijk allang in. De koers was geen nieuw kunstje dat van bovenaf werd opgelegd. Het was een naam geven aan wie Woonveste in de kern al is.

Dat is een krachtig vertrekpunt. Want een ambitie die voortkomt uit je eigen DNA hoef je niet op te leggen. Die kun je herkennen, voeden en versterken.

Van hoogtepunt naar dagelijks werk

En precies daar ligt de uitdaging. Geerpark is prachtig. Een verhaal waar je met trots naar terugwijst, terwijl het werk van vandaag gewoon doorgaat zoals het altijd ging. Datzelfde geldt voor een inspirerende koersplandag: de energie is groot, en kort daarna trekt de drukte van alledag alles weer mee.

Een koers die alleen inspireert, sijpelt niet door. Volhoudbaarheid betekent dat een ambitie verschuift van iets wat je áf en toe doet, naar iets wat je manier van werken wórdt. Dat het terugkomt in de keuzes die je maakt bij een nieuw project, in een gesprek met een aannemer, in de afweging die je ’s ochtends aan je bureau maakt. Niet als extra taak erbij, maar als de lens waardoor je naar je werk kijkt.

Dat gebeurt niet vanzelf. Daar moet je de voorwaarden voor scheppen. En dat is precies wat we bij Woonveste samen aan het bouwen zijn.

Eerst een gedeelde taal

Verandering begint met begrijpen waar je het samen over hebt. Daarom start iedereen met dezelfde basis: een e-learning van The Natural Step, zodat we tijdens de training meteen vanuit een gedeelde taal kunnen werken. Een van de deelnemers mailde na afloop spontaan dat het haar bewust had gemaakt van wat er in de wereld speelt en vooral van wat je zélf in gang kunt zetten, en kunt stoppen. Dat is precies waar het om draait: bewustwording die niet bij de wereld blijft hangen, maar landt bij jezelf.

Op die basis bouwen we voort in een interactieve, verbindende training rond de drie kernwaarden. Het doel is tweeledig: bewustwording vergroten én collega’s concrete handvatten geven. We vertalen de soms grote, abstracte gedachte van The Natural Step naar iets kleins, concreets en herkenbaars. We maken een impactanalyse: waar zit mijn invloed, en wat doe ik eigenlijk al vanuit lef, verbinding en duurzaamheid? We werken met praktische kompassen en een afwegingskader. En we eindigen heel concreet: wat ga ik morgen anders doen?

We organiseren het bewust in kleine, gemengde groepen. Collega’s van verschillende afdelingen en functies door elkaar, want juist daar ontstaat kruisbestuiving.

Iemand die de draad vasthoudt

Energie alleen verwatert. Daarom is er een koersteam, dat met veel creativiteit en plezier de kernwaarden tot leven bracht. Die creatieve kracht is nodig. En er komt iets bij: mensen die helpen met borgen, communicatie, leren en structuur.

Zo verschuift de beweging langzaam van inspireren, via activeren, naar verankeren. Van bewustwording en plezier, naar toepassen in je eigen werk, naar borgen in waar het er echt toe doet: in communicatie, in HR, in de onboarding van nieuwe collega’s, en uiteindelijk in de plannen en besluiten zelf. Want pas als een koers terugkomt in je besluitvorming, is het écht onderdeel geworden van hoe je werkt.

Waarom integraal de koers sterker maakt

Je zou kunnen denken: dit gaat over duurzaamheid. Maar dat is het mooie, het gaat over veel meer. Door duurzaamheid niet als los thema te behandelen maar als bril, zie je ineens scherper wat er nóg meer toe doet voor de organisatie. Betaalbaarheid, leefbaarheid, de kwaliteit van het werk, de verbinding tussen mensen. Het komt samen.

Dat is ook waarom we geloven in deze integrale aanpak. Het maakt een koersplan sterker. Door met backcasting te beginnen bij de toekomst die je echt wílt en die je nodig hébt. En van daaruit terug te redeneren naar vandaag, maak je keuzes die je toekomstige speelruimte vergroten in plaats van verkleinen. Precies zoals Woonveste rond 2000 al deed.

Hoe zit dat bij jou?

Geerpark begon met een paar mensen die verder durfden te kijken dan de opgave van dat moment. Het nieuwe koersplan bouwt op diezelfde manier van kijken voort, en deze keer met de bedoeling dat het niet bij één wijk of één plan blijft, maar doorsijpelt naar alles wat Woonveste doet.

Misschien herken je het. Een mooi plan dat nog moet gaan leven. Een ambitie die nog te vaak een poster aan de muur is. De vraag hoe je voorbij het inspireren komt.

Hoe zit dat bij jou? Wat zou er gebeuren als je niet langer in losse thema’s keek, maar naar het geheel, en dat geheel een vaste plek gaf in je dagelijks werk?

Daar denken we graag over mee. Eens sparren over een integralere aanpak? Je weet ons te vinden.

Het bericht Een koers die leeft! verscheen eerst op The Natural Step.

Hoe duurzaamheid bij Actium blijft leven ondanks wisselingen en financiële krapte

We zien het vaak: een organisatie gaat bevlogen van start met een duurzaamheidsvisie. Maar dan is er een directiewissel, een cruciale manager verandert van baan, personeel stroomt in en uit, budgetten krimpen. De flow gaat eruit, de prioriteiten verschuiven en het opgebouwde momentum ebt langzaam weg

Zo niet bij Actium. Deze woningcorporatie in Noord-Nederland blijft al acht jaar koersvast, ondanks meerdere personele wisselingen en veranderende financiële omstandigheden. Hoe lukt het hen om consistent stappen te blijven zetten in hun duurzaamheidsreis? TNS-associate Hilda Feenstra vroeg het aan organisatieadviseur Annet van Rossum en Eelkje Idsardi, adviseur Strategie & Beleid. Zij vertellen het verhaal over de duurzaamheidsreis van Actium. Open, eerlijk en zoekend, over de successen én de hobbels.

Van plan naar koers

Annet staat mee aan het begin van de duurzaamheidsreis van Actium en is een constante factor door de verschillende fases. Terugkijken op 2018 voelt voor haar als kijken naar een andere organisatie.

“We werkten in de jaren vóór 2018 met een ondernemingsplan, met gedetailleerd omschreven activiteiten. Maar gaandeweg ontstond de behoefte aan iets abstracters. Een wenkend perspectief, een koers die wel richting geeft maar ook ruimte laat om samen te bedenken hóe we daar uitvoering aan geven”.

Duurzaamheid krijgt in dat nieuwe koersplan voor het eerst een prominente plek, als volwaardige opgave. Maar het zit daarmee nog niet in ons denken en handelen. Daarom maken we er een programma van, met een programmaregisseur die zich daarop kan richten.” In die periode heeft Actium een manager vastgoed die bij een vorige werkgever in aanraking is gekomen met The Natural Step en bevlogen is geraakt over duurzaamheid. Hij introduceert Suzanne Wacanno van TNS als gesprekspartner voor het opzetten van het programma.

 

TNS als taal

De ruimte die het koersplan biedt, wordt volop benut: het ene na het andere duurzame initiatief borrelt omhoog. Annet: “Er gebeurt zoveel tegelijk dat we beseffen dat we een visie op duurzaamheid nodig hebben. Wat verstaan we eronder? Welke thema’s vinden we belangrijk? Waar willen we op worden aangesproken? En hoe kunnen we de energie in onze organisatie daarvoor benutten?”
Met die vragen zoekt Actium weer contact met TNS. Wat volgt zijn sessies met het MT en met een clubje collega’s dat zichzelf #GroenDoen noemt en collega’s enthousiast maakt voor duurzaamheid met laagdrempelige acties. De sessies vormen een gezamenlijke zoektocht naar een gedeeld begrip van duurzaamheid en een gedeeld beeld van de rol van Actium hierin. Dat resulteert in een duurzaamheidsvisie, met de vier principes van TNS als gedeelde taal en toetssteen.

 

 

 

Van programma naar lijn

Als Eelkje in 2023 bij Actium begint als adviseur Strategie en Beleid, treft ze een organisatie aan waar duurzaamheid inmiddels zo is ingebed, dat de verschillende teams er op hun eigen manier aan werken. Dat klinkt fantastisch. Maar een duurzaamheidsreis is geen rechte lijn en er zijn dan ook nog volop hobbels. “Er was een uitvoeringsprogramma, maar dat werd niet overal uitgevoerd zoals bedacht. De programmaregisseur sprak de teammanagers daar op aan, maar die vroegen zich af waarom, want hun team deed immers al zo veel. Of ze herkenden zich niet in de gestelde doelen. Ook zijn er dan al meetsystemen, maar die werken niet goed omdat de nulsituatie niet is vastgelegd. En ambities in projecten botsen in de praktijk met de wensen van huurders die hun eigen tuin toch echt achter een schutting willen, ook als die tuin onderdeel is van een biobased woningproject,” somt Eelkje op.

En toch zijn dat geen redenen om de ambities af te zwakken, mede dankzij een manager die er echt voor gaat stáán. De visie blijft overeind, maar de programmatische aanpak wordt verlaten en de verantwoordelijkheid wordt in de lijn gelegd. Eelkje: “De teammanagers hebben zelf genoeg ideeën over de impact die ze kunnen hebben met hun team. Het is inspirerend dat ze zich er echt eigenaar van voelen en dat het niet meer nodig is dat het aan één persoon kleeft.”

Tegelijk is volledig loslaten ook geen optie. Zoals Eelkje het verwoordt: “Als we het helemaal loslaten, weten we ook niet of het al genoeg geland is. Met wisselende teammanagers, weten die dan nog hoe ze dit in hun werk integreren? Dat vroeg om een aanjaagclubje.” Zo is het focusteam geboren: een groep collega’s verspreid over de organisatie die het thema levend houdt.

Zoeken naar wat werkt

Een paar jaar, een directiewissel en enkele nieuwe teammanagers verder dreigt de aandacht voor duurzaamheid toch wat te verslappen, herinnert Eelkje zich. “Dan hadden we bijvoorbeeld een inspirerende bijeenkomst met leidinggevenden, iedereen enthousiast, iedereen de deur uit met een aantal acties. En dan blijkt bij het vervolg drie weken later dat het niet is opgepakt.” Ze vertelt het zonder verwijt, maar wel geraakt. “Dat doet iets met je. Je vraagt je af: wat is dan onze rol? Waarom lukt het niet?”

Zoekend naar een antwoord op die vraag, blijft het focusteam consistent doorgaan met wat wèl werkt om duurzaamheid levend te houden. Door het organiseren van ‘de maand van de duurzaamheid’, met inspirerende sprekers, duurzame uitdagingen en workshops. Of speels,  zoals met een magnetische knikkerbaan op de koersdag. Wie een knikker rolt, krijgt daarna een kaartje met een pittige stelling over duurzaamheid. Bijvoorbeeld: ” Actium moet blijven doorgaan met verduurzaming, ook als dat ten koste gaat van betaalbaarheid”, ”Op elke nieuwbouwlocatie moeten we meer groen terugbrengen dan er verdwijnt” of “Circulair bouwen hoort net zo vanzelfsprekend te zijn als veilig bouwen”. Het werkt: op het wandbord naast de baan plakken steeds meer post-its en ontstaan gesprekken waardoor het thema weer breder gaat leven. Ook een succes is de recycle-markt rond Sinterklaas, waarbij collega’s tweedehands cadeautjes meebrengen en ruilen. Dat is inmiddels een jaarlijkse traditie geworden.

In de organisatie wordt de impact van de prominente plek van duurzaamheid in de koers concreet zichtbaar: Er komen biobased woningen in Diever, een iconische circulaire zonnecarport bij het kantoor (die genomineerd werd voor de ‘Duurzame 30’), een volledig geëlektrificeerd wagenpark, een actief vergroeningsprogramma in wijken. En nu een meerjarig verduurzamingsprogramma voor 2400 woningen, uitgevoerd in samenwerking met vier vaste aannemers die zijn geselecteerd op hun commitment aan duurzaamheid. Dat is impact op schaal.

 

Nieuw kantelpunt

“Blijf zoeken naar andere mogelijkheden, ook binnen die beperkingen.
En durf het groot te denken. Daar krijg je elke keer een bak energie van.“

Op dit moment staat Actium weer op een kantelpunt. De gedreven manager is onlangs vertrokken, de financiële ruimte voor woningcorporaties is aanmerkelijk krapper geworden en de beschikbaarheid van sociale huur staat onder zware druk – allemaal risicofactoren die kunnen zorgen voor verslapping van de duurzame koers. Er komt een nieuw koersplan, want de financiële krapte noodzaakt tot herprioritering. En duurzaamheid krijgt daarin opnieuw een andere plek.

En toch, of misschien juist daardoor, gaat Actium aan de slag met een vernieuwde duurzaamheidsvisie. Om te kijken welke doelen al zijn bereikt, welke thema’s de horizon van 2050 verdienen en hoe duurzaamheid zijn plek houdt ook als er scherper gekozen moet worden waar geld en tijd aan besteed worden.

Annet: “Juist nu er minder financiële ruimte is, is het TNS-raamwerk een heel handig toetsingskader. De vraag is dan niet wat we ons kunnen veroorloven, maar: hoe pakken we dit aan binnen de randvoorwaarden voor duurzaamheid? Zoals onze directeur-bestuurder het zegt: schaarste is geen reden om een beherende organisatie te worden. Het is een reden om nog creatiever en innovatiever te worden. Ik zie dat ook als opdracht aan onszelf als focusteam: blijf prikkelen, blijf zoeken naar andere mogelijkheden, ook binnen die beperkingen. Dat kan juist heel mooie dingen opleveren. En ik denk dat dat ook de kracht van TNS is. Er zit zoveel inspiratie en enthousiasme in. Dat werkt aanstekelijk, die verliefdheid op de toekomst.” Eelkje knikt: “En ook het groot durven denken. Daar krijg je elke keer een bak energie van.”

 

De duurzaamheidsmix

Annet vat haar acht jaar ervaring met duurzame ontwikkeling kernachtig samen: “Met alleen een visie lukt het niet. Met alleen leuke initiatieven van collega’s ook niet. Met alleen borging in de lijn ook niet. Het is een mix. En dat is precies wat het zo mooi maakt.” Die mix bestaat bij Actium uit drie lagen die elkaar versterken:

1. Richting:
een koers waarin duurzaamheid een vaste plek heeft, een visie die bij herijking opnieuw wordt doorleefd, en een raamwerk als kompas dat helpt om ook moeilijke afwegingen consistent te maken.

2. Energie van onderop:
het GroenDoen-team gaat over in een focusteam. De recycle-markt wordt een jaarlijkse traditie. Cadeautjes gaan jaar na jaar van collega naar collega. Er duikt een knikkerbaan op bij de koersdag. Een maand van de duurzaamheid vult de agenda met sprekers, excursies en lezingen die soms niets met woningbouw te maken hebben, maar alles met het grotere plaatje. Allemaal initiatieven die van onderaf zijn ontstaan en van bovenaf de ruimte hebben gekregen.

3. Borging in de processen:
duurzaamheidsprincipes zitten inmiddels in de aanbestedingsdocumenten, de initiatiefdocumenten voor nieuwbouw en de startdocumenten voor renovatieprojecten. Nieuwe medewerkers doen een e-learning en een basisworkshop over The Natural Step-aanpak. De spelregels van TNS zitten in de uitvraag aan aannemers voor het grote verduurzamingsprogramma waarbij 2400 woningen worden verduurzaamd.

Dit is de minst zichtbare maar misschien wel de meest duurzame laag: hier wordt duurzaamheid de normale manier van werken.

Op de vraag welk advies ze andere corporaties meegeven om koersvast te blijven in woelige tijden, antwoorden Annet en Eelkje eensgezind:

“Aandacht, aandacht, aandacht. Blijf het onderwerp aandacht geven. In welke vorm, op welke schaal, of met welke beperkingen dan ook. Er kan altijd iets wèl.”

Actium is een woningcorporatie in 7 Drentse en 1 Friese gemeente met ruim 15.000 woningen. The Natural Step ondersteunt Actium al sinds 2019 bij het ontwikkelen en doorleven van haar duurzaamheidsvisie.

 

Het bericht Acht jaar koers houden (met TNS als kompas) verscheen eerst op The Natural Step.

Tien jaar geleden, in 2016, ging Donker Groep een traject aan met The Natural Step (TNS) om een duurzaamheidsvisie te formuleren en een groep duurzaamheidsambassadeurs op te leiden. Het was de eerste stap in een reis die zou leiden tot een diepgaande strategische transformatie. Vandaag, in 2026, is Donker Groep een voorbeeld van hoe een organisatie – zelfs een traditioneel georiënteerde, grootschalige dienstverlener in de groenbranche – zichzelf kan heruitvinden. Het is dan ook geen wonder dat Donker Groep onlangs voor de tweede keer op rij door de vakjury van Tuin+Landschap is uitgeroepen tot Duurzaamste hovenier in de categorie openbare ruimte.

In 2016, wanneer The Natural Step Donker begeleidt, voelt duurzaamheid voor veel medewerkers nog als een moetje. Men moest ineens elektrisch gereedschap gebruiken en afval scheiden. Het traject met The Natural Step hielp om een hoog ambitieniveau neer te zetten, namelijk: in 2035 volledig duurzaam en circulair opereren. Die ambitie staat vandaag nog recht overeind. Maar het traject met The Natural Step was pas de eerste stap van een lange reis om echt een duurzaam bedrijf te worden. Hoe maak je vervolgens de  omslag naar organisatiebreed duurzaam denken en handelen?

Missie als missing link

In juli 2021 besluit Donker Groep hiervoor Esther Wierda-Kruiper aan te stellen als Manager Duurzaamheid en Circulariteit. Met ruim 10 jaar ervaring in verduurzaming bij grote Nederlandse corporates treft zij een organisatie aan die nog zoekende is.

De visie is er, en het onderwerp staat op de agenda, maar de ambassadeurs hebben geen stevige positie en er het blijft nog een beetje bij pionieren. Esthers eerste jaren staan daarom in het teken van steeds opnieuw mensen bij elkaar brengen, consensus creëren, en projecten opstarten.

Al gauw constateert Esther dat er nog een cruciaal element ontbreekt: een missie. “Ik voelde me zo aangetrokken tot Donker omdat een groenbedrijf zoveel positieve maatschappelijke impact kan maken door het vergroenen van de leefomgeving.

Ik was heel verbaasd dat het bedrijf dat niet expliciet benoemd had als purpose. Terwijl de reden dat je er überhaupt bént als groenbedrijf in de basis heel duurzaam is, als je het goed doet. “En dus start ze een proces met een groep mensen om te verkennen wat nou echt het bestaansrecht van Donker Groep vormt. Dat wordt “Mens en natuur met elkaar verbinden”. Esther: “Eerst was dat een leuke one-liner voor op de muur. En gaandeweg wordt het steeds meer echt de basis van wie we zijn en wat we doen.”

In die periode werkt Donker ook de ambitie ‘volledig duurzaam en circulair in 2035’ uit naar vier concrete doelen:

• Natuurinclusief – Positieve bijdragen aan biodiversiteit en stoppen met wat schadelijk is voor biodiversiteit
• Klimaatadaptatie – Oplossingen bieden voor extreme weersomstandigheden.
• Circulariteit – kringlopen sluiten, geen afval creëren.
• CO₂-neutraal – Scope 1 en 2 op nul in 2035, en reductie in de keten

De volgende stap is de invoering van een kernteam, met vertegenwoordigers uit elke divisie.  Daar vertalen ze de ambitie naar een roadmap. “Met elkaar zijn we helemaal gaan uittekenen wat we allemaal moeten gaan doen als we volledig duurzaam en circulair willen zijn in 2035”, vertelt Esther. Vanuit die roadmap ontwikkelen ze een driejarenprogramma, en daaruit weer jaarplannen met duidelijke KPI’s, eigenaars en actiepunten. “Op die manier hadden we aan de voorkant al consensus over waar we aan gingen werken en wie dat ging doen. Dat was heel fijn, want anders blijft het gauw bij een praatclubje. Als je in het kernteam deel je zeker je visie en expertise, maar je trekt ook een project.”

Top-down sturing en bottom-up inspireren

In die fase verankert Donker duurzaamheid in de governance: het komt in het jaarplan, afdelingsplannen en de maandelijkse KPI-besprekingen. Maar het was niet alleen top-down. Esther wist: “Je hebt altijd een combinatie nodig van top-down sturing en bottom-up inspireren en faciliteren.” De duurzaamheidsambassadeurs van destijds werden echter niet goed gezien en gehoord. Ze werden vaak weggezet als “geitenwollen sokken”, totdat Esther hen in de spotlights zette. Met mooie diepte-interviews in het bedrijfsmagazine over wat hen drijft en hoe ze dat invullen, met hun foto mooi op de cover en op posters die op de vestigingen hingen met mooie quotes uit het interview. Vervolgens stelde de directie hen dan als voorbeeld in personeelsbijeenkomsten. Daarmee werden de duurzaamheidsambassadeurs helden en werd het normaler om na te denken over hoe je je eigen werk duurzamer kan doen.

Per vestiging organiseert Esther vervolgens workshops met mensen uit alle functies, zoals hovenier, voorman en projectleider. “Veel collega’s vinden duurzaamheid belangrijk en willen daar ook best aan bijdragen, maar weten niet goed hoe ze vanuit hun functie daar invulling aan kunnen geven. In de workshops hebben we dit handelingsperspectief concreet gemaakt”, licht ze toe. Hiervoor vertaalt ze de duurzaamheidsprincipes naar concrete spelregels die aansluiten bij de dagelijkse praktijk van hun werk, zoals “Gebruik materialen uit de natuur”. Samen onderzoeken ze: Wat doen we al goed? Waar voldoen we nog niet aan die spelregels? Wat kunnen we daaraan doen? Wie gaat dat doen? Zo wordt het handelingsperspectief voor iedereen een stuk duidelijker. “Gaandeweg zie ik zo steeds meer het besef komen dat het niet zo ingewikkeld is en dat ze het letterlijk morgen kunnen gaan doen, zoals stoppen met blad afvoeren. Dat vertellen ze weer aan elkaar en zo wordt het steeds normaler dat we dingen voortaan op een andere manier doen.”

Een voorbeeld van structurele verandering is inkoop van houtproducten. Eerst kocht elke vestiging bij “de houthandel om de hoek” en was certificering vooral iets dat je deed als de klant erom vroeg. Dat gaf veel administratieve rompslomp om vast te leggen welk soort hout met welke certificering op welke manier in welk project was gebruikt. Door alleen nog maar duurzaam hout in te kopen, kon Donker een duurzaamheidsklapper maken en tegelijkertijd enorm besparen op administratie.

Winst dient de missie

Een van de grootste uitdagingen was de cultuur. Esther: “Duurzaamheid werd in het begin gezien als Esther’s ding. Medewerkers van hoog tot laag in de organisatie dachten: Wij doen ons werk, zij doet duurzaamheid. Dat moest veranderen.”Het kantelpunt komt wanneer Esther een dringend appèl doet op de directie: “Als jullie echt willen dat er stappen worden gezet, dan moet je leiderschap tonen. Want als jullie niet uitdragen dat je het belangrijk vindt, dan gaat de organisatie het ook niet belangrijk vinden. Jullie moeten op de zeepkist staan.” Dat deden ze. En vanaf dat moment begint de organisatie echt te veranderen.

De pensionering van directeur groot-aandeelhouder Anja Kanters is het moment om te kiezen voor een nieuwe eigenaarsstructuur die is gericht op continuïteit en impact maken. Het bedrijf wordt steward-owned  en zo’n 80% van de  certificaten is in handen van de medewerkers. De missie wordt verankerd in de nieuwe statuten van de organisatie. Winst is geen doel op zich, maar een middel om impact te maken. Winst dient ook de missie en een deel van de winst gaat via een onafhankelijke ANBI-stichting terug naar het ondersteunen van de missie.

“De missie staat centraal bij alles wat we doen is een gamechanger voor de cultuurverandering waar we nu midden in zitten”, vertelt Esther. “Met dat uitgangspunt kijken we naar wat dat betekent voor de producten en diensten die we aanbieden, welke marktsegmenten dan relevant zijn en welke diensten we daar aanbieden.”

Dan komt de grote stap: Donker neemt bewust afscheid van diensten en opdrachten die niet meer passen bij de missie. Donker gebruikt al een aantal jaren geen chemische bestrijding meer, en de volgende stap wordt om opdrachten meer aan te nemen die tegen de duurzaamheidsprincipes in gaan. Dat kan pijn doen, want dit kan impact hebben op de omzet “In de praktijk zien we echter dat onze omzet jaar op jaar stijgt is en dat er nieuwe klanten komen die kwaliteit en duurzaamheid hoger waarderen dan een lage prijs. Wij schrijven ook niet meer in op de laagste prijs. Dan gaan we toch niet winnen. Ons onderscheid zit op meerwaarde.”

Focus op welzijn

Vandaag gaat duurzaamheid bij Donker Groep allang niet meer alleen over CO₂-reductie of het uitfaseren van afval. Dat zijn randvoorwaarden geworden. De focus ligt op welzijn. Groen maakt gelukkig en gezond. Donker ontwikkelde een eigen methode, Greenscore, om buitenruimtes te beoordelen op biodiversiteit, klimaat en circulariteit. En ze trainen projectleiders en accountmanagers om dit in klantgesprekken te gebruiken als kans om een traditionele klantvraag om te buigen naar een duurzame. “Als we nu bijvoorbeeld de vraag krijgen om een schoolplein aan te pakken omdat er veel water blijft staan na een regenbui, kunnen we nu makkelijker voorstellen om er een groen, klimaatbestendig plein van te maken.” 

Het vraagt wel nieuwe (gespreks)vaardigheden om niet alleen uit te voeren wat de klant vraagt, maar naast de klant te gaan staan en de vraag helpen herformuleren. Daarom investeert Donker in herhaling en oefening met kennisdagen, training op gesprekstechniek én in hulpmiddelen zoals een koppelkansenkaart die laat zien hoe je van een klantvraag naar een duurzamer ontwerp komt. “En als het iemand lukt om zo’n ander gesprek met een klant te voeren en het het leidt tot een ander soort opdracht, dan komt dat natuurlijk met een mooi interview op de voorpagina van ons magazine”, lacht Esther, “want dat je een klant kunt bewegen om voor een duurzamer ontwerp of beheer te kiezen, dat is natuurlijk echt een vorm van succes.”

Erkenning als duurzaamste hovenier

De reis is nog niet af en vooral cultuurverandering is hardnekkig. Er is bijvoorbeeld meer uniformiteit nodig in de aanpak op de vestigingen, maar dat botst soms met de lange historie van lokaal ondernemerschap waarbij de vestigingen veel zelf bepalen. Dan hangt het nog heel erg op intrinsieke motivatie. “En dan weet je dat je het eigenlijk nog niet goed geïmplementeerd hebt. Want als het afhangt van de persoonlijke motivatie van mensen, dan is het dus nog niet onderdeel van je standaard manier van doen.”

Maar, zegt Esther: “Er is veel al wel gelukt. En natuurlijk gaat het mij allemaal niet snel genoeg, maar ik heb een lange adem. En dat we opnieuw Duurzaamste Hovenier zijn geworden, is een prachtige erkenning voor onze koers en geeft me enorm veel energie om door te blijven bouwen.”

Lessen van Donker

Het bericht De transitie van Donker Groep: duurzaamheid van moetje naar missie verscheen eerst op The Natural Step.