Hoe een duurzame ambitie doorwerkt in het dagelijks werk

Je hebt een prachtig koersplan. Een inspirerende dag achter de rug, vol energie en goede voornemens. En dan, een week later, is iedereen weer opgeslokt door de waan van de dag. Herkenbaar?

Dit artikel gaat over de vraag die dáárna telt: hoe zorg je dat een mooie ambitie geen poster aan de muur blijft, maar gaat leven in het dagelijks werk? Ik neem je mee in hoe je een integrale koers laat landen én volhoudbaar maakt, aan de hand van een corporatie die laat zien dat het kan: Woonveste.

In een ander artikel op liet Suzanne zien wáárom we de wereld niet langer in losse pijlers kunnen opdelen: betaalbaarheid, beschikbaarheid en duurzaamheid zijn geen concurrerende belangen, maar eigenschappen van hetzelfde systeem. Dat inzicht is de basis. Dit stuk gaat over de stap die daarop volgt, want zien dát alles samenhangt is één ding, een hele organisatie zó laten werken, dag in dag uit, is iets heel anders.

Het bewijs ligt er al

Misschien is dat wel het mooiste aan het verhaal van Woonveste: ze hoeven niet te geloven dát het kan. Ze hebben het al gedaan.

Rond 2000 kochten ze samen met de gemeente Heusden een groot stuk voormalige landbouwgrond met een woonvisie die toen ronduit gedurfd was. Gasloos wonen. Warmtepompen. Nul-op-de-meter. Klimaat, groen en natuur als uitgangspunt, en sociale verbinding als basis. Het werd de allereerste gasloze wijk van Brabant, en één van de eerste van heel Nederland.

Wat toen revolutionair was, is nu vanzelfsprekend. Maar dat ging niet vanzelf. Het vroeg lef om te kiezen voor iets wat nog niemand deed. Verbinding om partners, bewoners en collega’s mee te krijgen. En volhouden, vasthouden aan de koers, ook als het spannend werd.

Vandaag is Geerpark een groene wijk met binnentuinen waar kinderen in de natuur spelen, een bosbessen- en apothekerstuin waar bewoners zelf eigenaar van zijn, en buurthuis Morgenland als plek om elkaar te treffen. Huur- en koopwoningen zijn kwalitatief gelijkwaardig en volledig elektrisch. Een waterslinger, groene structuren en natuurlijke materialen vertellen het verhaal van een wijk die is ontworpen vanuit samenhang.

Toen we tijdens een dag met alle collega’s terugkeken naar Geerpark. Mét de bril van het nieuwe koersplan Thuiskomen gebeurde er iets moois. Mensen zagen het ineens: lef, in verbinding en duurzaam, de drie kernwaarden van de koers, zaten hier eigenlijk allang in. De koers was geen nieuw kunstje dat van bovenaf werd opgelegd. Het was een naam geven aan wie Woonveste in de kern al is.

Dat is een krachtig vertrekpunt. Want een ambitie die voortkomt uit je eigen DNA hoef je niet op te leggen. Die kun je herkennen, voeden en versterken.

Van hoogtepunt naar dagelijks werk

En precies daar ligt de uitdaging. Geerpark is prachtig. Een verhaal waar je met trots naar terugwijst, terwijl het werk van vandaag gewoon doorgaat zoals het altijd ging. Datzelfde geldt voor een inspirerende koersplandag: de energie is groot, en kort daarna trekt de drukte van alledag alles weer mee.

Een koers die alleen inspireert, sijpelt niet door. Volhoudbaarheid betekent dat een ambitie verschuift van iets wat je áf en toe doet, naar iets wat je manier van werken wórdt. Dat het terugkomt in de keuzes die je maakt bij een nieuw project, in een gesprek met een aannemer, in de afweging die je ’s ochtends aan je bureau maakt. Niet als extra taak erbij, maar als de lens waardoor je naar je werk kijkt.

Dat gebeurt niet vanzelf. Daar moet je de voorwaarden voor scheppen. En dat is precies wat we bij Woonveste samen aan het bouwen zijn.

Eerst een gedeelde taal

Verandering begint met begrijpen waar je het samen over hebt. Daarom start iedereen met dezelfde basis: een e-learning van The Natural Step, zodat we tijdens de training meteen vanuit een gedeelde taal kunnen werken. Een van de deelnemers mailde na afloop spontaan dat het haar bewust had gemaakt van wat er in de wereld speelt en vooral van wat je zélf in gang kunt zetten, en kunt stoppen. Dat is precies waar het om draait: bewustwording die niet bij de wereld blijft hangen, maar landt bij jezelf.

Op die basis bouwen we voort in een interactieve, verbindende training rond de drie kernwaarden. Het doel is tweeledig: bewustwording vergroten én collega’s concrete handvatten geven. We vertalen de soms grote, abstracte gedachte van The Natural Step naar iets kleins, concreets en herkenbaars. We maken een impactanalyse: waar zit mijn invloed, en wat doe ik eigenlijk al vanuit lef, verbinding en duurzaamheid? We werken met praktische kompassen en een afwegingskader. En we eindigen heel concreet: wat ga ik morgen anders doen?

We organiseren het bewust in kleine, gemengde groepen. Collega’s van verschillende afdelingen en functies door elkaar, want juist daar ontstaat kruisbestuiving.

Iemand die de draad vasthoudt

Energie alleen verwatert. Daarom is er een koersteam, dat met veel creativiteit en plezier de kernwaarden tot leven bracht. Die creatieve kracht is nodig. En er komt iets bij: mensen die helpen met borgen, communicatie, leren en structuur.

Zo verschuift de beweging langzaam van inspireren, via activeren, naar verankeren. Van bewustwording en plezier, naar toepassen in je eigen werk, naar borgen in waar het er echt toe doet: in communicatie, in HR, in de onboarding van nieuwe collega’s, en uiteindelijk in de plannen en besluiten zelf. Want pas als een koers terugkomt in je besluitvorming, is het écht onderdeel geworden van hoe je werkt.

Waarom integraal de koers sterker maakt

Je zou kunnen denken: dit gaat over duurzaamheid. Maar dat is het mooie, het gaat over veel meer. Door duurzaamheid niet als los thema te behandelen maar als bril, zie je ineens scherper wat er nóg meer toe doet voor de organisatie. Betaalbaarheid, leefbaarheid, de kwaliteit van het werk, de verbinding tussen mensen. Het komt samen.

Dat is ook waarom we geloven in deze integrale aanpak. Het maakt een koersplan sterker. Door met backcasting te beginnen bij de toekomst die je echt wílt en die je nodig hébt. En van daaruit terug te redeneren naar vandaag, maak je keuzes die je toekomstige speelruimte vergroten in plaats van verkleinen. Precies zoals Woonveste rond 2000 al deed.

Hoe zit dat bij jou?

Geerpark begon met een paar mensen die verder durfden te kijken dan de opgave van dat moment. Het nieuwe koersplan bouwt op diezelfde manier van kijken voort, en deze keer met de bedoeling dat het niet bij één wijk of één plan blijft, maar doorsijpelt naar alles wat Woonveste doet.

Misschien herken je het. Een mooi plan dat nog moet gaan leven. Een ambitie die nog te vaak een poster aan de muur is. De vraag hoe je voorbij het inspireren komt.

Hoe zit dat bij jou? Wat zou er gebeuren als je niet langer in losse thema’s keek, maar naar het geheel, en dat geheel een vaste plek gaf in je dagelijks werk?

Daar denken we graag over mee. Eens sparren over een integralere aanpak? Je weet ons te vinden.

Het bericht Een koers die blijft leven verscheen eerst op The Natural Step.

Tien jaar geleden, in 2016, ging Donker Groep een traject aan met The Natural Step (TNS) om een duurzaamheidsvisie te formuleren en een groep duurzaamheidsambassadeurs op te leiden. Het was de eerste stap in een reis die zou leiden tot een diepgaande strategische transformatie. Vandaag, in 2026, is Donker Groep een voorbeeld van hoe een organisatie – zelfs een traditioneel georiënteerde, grootschalige dienstverlener in de groenbranche – zichzelf kan heruitvinden. Het is dan ook geen wonder dat Donker Groep onlangs voor de tweede keer op rij door de vakjury van Tuin+Landschap is uitgeroepen tot Duurzaamste hovenier in de categorie openbare ruimte.

In 2016, wanneer The Natural Step Donker begeleidt, voelt duurzaamheid voor veel medewerkers nog als een moetje. Men moest ineens elektrisch gereedschap gebruiken en afval scheiden. Het traject met The Natural Step hielp om een hoog ambitieniveau neer te zetten, namelijk: in 2035 volledig duurzaam en circulair opereren. Die ambitie staat vandaag nog recht overeind. Maar het traject met The Natural Step was pas de eerste stap van een lange reis om echt een duurzaam bedrijf te worden. Hoe maak je vervolgens de  omslag naar organisatiebreed duurzaam denken en handelen?

Missie als missing link

In juli 2021 besluit Donker Groep hiervoor Esther Wierda-Kruiper aan te stellen als Manager Duurzaamheid en Circulariteit. Met ruim 10 jaar ervaring in verduurzaming bij grote Nederlandse corporates treft zij een organisatie aan die nog zoekende is.

De visie is er, en het onderwerp staat op de agenda, maar de ambassadeurs hebben geen stevige positie en er het blijft nog een beetje bij pionieren. Esthers eerste jaren staan daarom in het teken van steeds opnieuw mensen bij elkaar brengen, consensus creëren, en projecten opstarten.

Al gauw constateert Esther dat er nog een cruciaal element ontbreekt: een missie. “Ik voelde me zo aangetrokken tot Donker omdat een groenbedrijf zoveel positieve maatschappelijke impact kan maken door het vergroenen van de leefomgeving.

Ik was heel verbaasd dat het bedrijf dat niet expliciet benoemd had als purpose. Terwijl de reden dat je er überhaupt bént als groenbedrijf in de basis heel duurzaam is, als je het goed doet. “En dus start ze een proces met een groep mensen om te verkennen wat nou echt het bestaansrecht van Donker Groep vormt. Dat wordt “Mens en natuur met elkaar verbinden”. Esther: “Eerst was dat een leuke one-liner voor op de muur. En gaandeweg wordt het steeds meer echt de basis van wie we zijn en wat we doen.”

In die periode werkt Donker ook de ambitie ‘volledig duurzaam en circulair in 2035’ uit naar vier concrete doelen:

• Natuurinclusief – Positieve bijdragen aan biodiversiteit en stoppen met wat schadelijk is voor biodiversiteit
• Klimaatadaptatie – Oplossingen bieden voor extreme weersomstandigheden.
• Circulariteit – kringlopen sluiten, geen afval creëren.
• CO₂-neutraal – Scope 1 en 2 op nul in 2035, en reductie in de keten

De volgende stap is de invoering van een kernteam, met vertegenwoordigers uit elke divisie.  Daar vertalen ze de ambitie naar een roadmap. “Met elkaar zijn we helemaal gaan uittekenen wat we allemaal moeten gaan doen als we volledig duurzaam en circulair willen zijn in 2035”, vertelt Esther. Vanuit die roadmap ontwikkelen ze een driejarenprogramma, en daaruit weer jaarplannen met duidelijke KPI’s, eigenaars en actiepunten. “Op die manier hadden we aan de voorkant al consensus over waar we aan gingen werken en wie dat ging doen. Dat was heel fijn, want anders blijft het gauw bij een praatclubje. Als je in het kernteam deel je zeker je visie en expertise, maar je trekt ook een project.”

Top-down sturing en bottom-up inspireren

In die fase verankert Donker duurzaamheid in de governance: het komt in het jaarplan, afdelingsplannen en de maandelijkse KPI-besprekingen. Maar het was niet alleen top-down. Esther wist: “Je hebt altijd een combinatie nodig van top-down sturing en bottom-up inspireren en faciliteren.” De duurzaamheidsambassadeurs van destijds werden echter niet goed gezien en gehoord. Ze werden vaak weggezet als “geitenwollen sokken”, totdat Esther hen in de spotlights zette. Met mooie diepte-interviews in het bedrijfsmagazine over wat hen drijft en hoe ze dat invullen, met hun foto mooi op de cover en op posters die op de vestigingen hingen met mooie quotes uit het interview. Vervolgens stelde de directie hen dan als voorbeeld in personeelsbijeenkomsten. Daarmee werden de duurzaamheidsambassadeurs helden en werd het normaler om na te denken over hoe je je eigen werk duurzamer kan doen.

Per vestiging organiseert Esther vervolgens workshops met mensen uit alle functies, zoals hovenier, voorman en projectleider. “Veel collega’s vinden duurzaamheid belangrijk en willen daar ook best aan bijdragen, maar weten niet goed hoe ze vanuit hun functie daar invulling aan kunnen geven. In de workshops hebben we dit handelingsperspectief concreet gemaakt”, licht ze toe. Hiervoor vertaalt ze de duurzaamheidsprincipes naar concrete spelregels die aansluiten bij de dagelijkse praktijk van hun werk, zoals “Gebruik materialen uit de natuur”. Samen onderzoeken ze: Wat doen we al goed? Waar voldoen we nog niet aan die spelregels? Wat kunnen we daaraan doen? Wie gaat dat doen? Zo wordt het handelingsperspectief voor iedereen een stuk duidelijker. “Gaandeweg zie ik zo steeds meer het besef komen dat het niet zo ingewikkeld is en dat ze het letterlijk morgen kunnen gaan doen, zoals stoppen met blad afvoeren. Dat vertellen ze weer aan elkaar en zo wordt het steeds normaler dat we dingen voortaan op een andere manier doen.”

Een voorbeeld van structurele verandering is inkoop van houtproducten. Eerst kocht elke vestiging bij “de houthandel om de hoek” en was certificering vooral iets dat je deed als de klant erom vroeg. Dat gaf veel administratieve rompslomp om vast te leggen welk soort hout met welke certificering op welke manier in welk project was gebruikt. Door alleen nog maar duurzaam hout in te kopen, kon Donker een duurzaamheidsklapper maken en tegelijkertijd enorm besparen op administratie.

Winst dient de missie

Een van de grootste uitdagingen was de cultuur. Esther: “Duurzaamheid werd in het begin gezien als Esther’s ding. Medewerkers van hoog tot laag in de organisatie dachten: Wij doen ons werk, zij doet duurzaamheid. Dat moest veranderen.”Het kantelpunt komt wanneer Esther een dringend appèl doet op de directie: “Als jullie echt willen dat er stappen worden gezet, dan moet je leiderschap tonen. Want als jullie niet uitdragen dat je het belangrijk vindt, dan gaat de organisatie het ook niet belangrijk vinden. Jullie moeten op de zeepkist staan.” Dat deden ze. En vanaf dat moment begint de organisatie echt te veranderen.

De pensionering van directeur groot-aandeelhouder Anja Kanters is het moment om te kiezen voor een nieuwe eigenaarsstructuur die is gericht op continuïteit en impact maken. Het bedrijf wordt steward-owned  en zo’n 80% van de  certificaten is in handen van de medewerkers. De missie wordt verankerd in de nieuwe statuten van de organisatie. Winst is geen doel op zich, maar een middel om impact te maken. Winst dient ook de missie en een deel van de winst gaat via een onafhankelijke ANBI-stichting terug naar het ondersteunen van de missie.

“De missie staat centraal bij alles wat we doen is een gamechanger voor de cultuurverandering waar we nu midden in zitten”, vertelt Esther. “Met dat uitgangspunt kijken we naar wat dat betekent voor de producten en diensten die we aanbieden, welke marktsegmenten dan relevant zijn en welke diensten we daar aanbieden.”

Dan komt de grote stap: Donker neemt bewust afscheid van diensten en opdrachten die niet meer passen bij de missie. Donker gebruikt al een aantal jaren geen chemische bestrijding meer, en de volgende stap wordt om opdrachten meer aan te nemen die tegen de duurzaamheidsprincipes in gaan. Dat kan pijn doen, want dit kan impact hebben op de omzet “In de praktijk zien we echter dat onze omzet jaar op jaar stijgt is en dat er nieuwe klanten komen die kwaliteit en duurzaamheid hoger waarderen dan een lage prijs. Wij schrijven ook niet meer in op de laagste prijs. Dan gaan we toch niet winnen. Ons onderscheid zit op meerwaarde.”

Focus op welzijn

Vandaag gaat duurzaamheid bij Donker Groep allang niet meer alleen over CO₂-reductie of het uitfaseren van afval. Dat zijn randvoorwaarden geworden. De focus ligt op welzijn. Groen maakt gelukkig en gezond. Donker ontwikkelde een eigen methode, Greenscore, om buitenruimtes te beoordelen op biodiversiteit, klimaat en circulariteit. En ze trainen projectleiders en accountmanagers om dit in klantgesprekken te gebruiken als kans om een traditionele klantvraag om te buigen naar een duurzame. “Als we nu bijvoorbeeld de vraag krijgen om een schoolplein aan te pakken omdat er veel water blijft staan na een regenbui, kunnen we nu makkelijker voorstellen om er een groen, klimaatbestendig plein van te maken.” 

Het vraagt wel nieuwe (gespreks)vaardigheden om niet alleen uit te voeren wat de klant vraagt, maar naast de klant te gaan staan en de vraag helpen herformuleren. Daarom investeert Donker in herhaling en oefening met kennisdagen, training op gesprekstechniek én in hulpmiddelen zoals een koppelkansenkaart die laat zien hoe je van een klantvraag naar een duurzamer ontwerp komt. “En als het iemand lukt om zo’n ander gesprek met een klant te voeren en het het leidt tot een ander soort opdracht, dan komt dat natuurlijk met een mooi interview op de voorpagina van ons magazine”, lacht Esther, “want dat je een klant kunt bewegen om voor een duurzamer ontwerp of beheer te kiezen, dat is natuurlijk echt een vorm van succes.”

Erkenning als duurzaamste hovenier

De reis is nog niet af en vooral cultuurverandering is hardnekkig. Er is bijvoorbeeld meer uniformiteit nodig in de aanpak op de vestigingen, maar dat botst soms met de lange historie van lokaal ondernemerschap waarbij de vestigingen veel zelf bepalen. Dan hangt het nog heel erg op intrinsieke motivatie. “En dan weet je dat je het eigenlijk nog niet goed geïmplementeerd hebt. Want als het afhangt van de persoonlijke motivatie van mensen, dan is het dus nog niet onderdeel van je standaard manier van doen.”

Maar, zegt Esther: “Er is veel al wel gelukt. En natuurlijk gaat het mij allemaal niet snel genoeg, maar ik heb een lange adem. En dat we opnieuw Duurzaamste Hovenier zijn geworden, is een prachtige erkenning voor onze koers en geeft me enorm veel energie om door te blijven bouwen.”

Lessen van Donker

Het bericht De transitie van Donker Groep: duurzaamheid van moetje naar missie verscheen eerst op The Natural Step.

Dat ze blijven voelen dat morgen maakbaar is. Dat hun handelen ertoe doet. Dat zij invloed hebben op wat komt. Dat is misschien wel de diepste vorm van leiderschap: zorgen dat anderen blijven geloven in een mooie toekomst.

Want elke verandering begint daar. Alles wat we nu om ons heen zien, van smartphones tot duurzame steden, begon ooit als een droom in iemands hoofd. Het start met verlangen: iemand die zich durfde voorstellen hoe de wereld anders kan zijn. Dromen zijn geen luxe of ontsnapping aan de realiteit; ze vormen de basis van iedere beweging vooruit.

Die verantwoordelijkheid ligt niet alleen bij docenten. Ook leiders in organisaties dragen haar. In organisaties zit enorm veel potentieel: mensen met energie, talent en betrokkenheid. Maar potentieel komt niet vanzelf tot bloei. Het vraagt om leiders die energie geven, die richting bieden, die durven zeggen: ik geloof in wat we doen en ik geloof in de toekomst die we samen bouwen.

En dat begint dichterbij dan we vaak denken. Leiderschap vraagt allereerst dat je jezelf blijft overtuigen. Vooral in een wereld van groeiende polarisatie en cynisme. Je zult actief op zoek moeten naar voorbeelden waar het al wel lukt. Waar organisaties wél verduurzamen, wél menselijker worden, wél succesvol zijn binnen planetaire grenzen. Niet om jezelf gerust te stellen, maar om je eigen geloof te voeden. Deze voorbeelden zijn als brandstof. Ze maken zichtbaar dat verandering geen abstract ideaal is, maar iets dat hier en nu gebeurt.

Het is altijd verbeelding
Tegelijk leven we in een tijd waarin doemdenken vaak wordt verward met realisme. Alsof het somberste scenario automatisch het meest waarheidsgetrouw is. Maar dat is een misvatting. Zowel doemscenario’s als dromen zijn verbeeldingen van een toekomst die er nog niet is. Het verschil zit niet in realiteitszin, maar in effect. Doemdenken put uit, verlamt en maakt bang. Verbeelden wat mogelijk is, geeft energie, handelingsperspectief en moed.

Voedt jezelf met positiviteit
Woorden creëren werelden. De verhalen die we elkaar en onszelf vertellen, bepalen wat we zien en wat we durven doen. Persoonlijk leiderschap gaat daarom over bewust kiezen waarmee je jezelf voedt. Over informatie, verhalen en voorbeelden die je sterker maken. En van daaruit anderen meenemen.

Leiderschap is het vasthouden van richting, juist als het ingewikkeld is. Het is ruimte maken voor verlangen, voor verbeelding, voor toekomstzin. Zodat mensen blijven voelen: dit kan anders. En wat ik doe, doet ertoe. Ik doe ertoe!

Wil je weten hoe wij je kunnen helpen om dit verlangen te koesteren of hoe je richting kan geven in een tijd van toenemende polarisatie? Bel gerust even.

Het bericht Leiderschap begint bij verlangen en geloof in de toekomst verscheen eerst op The Natural Step.

De dagen na die sneeuwdag bleef het bij me hangen.
Niet als een mooie anekdote, maar als een vraag die bleef kloppen:
wat doen we eigenlijk, elk jaar weer in januari?

In organisaties zie ik hetzelfde patroon als in mezelf.
Alsof er een onzichtbaar startschot klinkt: plannen op tafel, doelen aangescherpt, energie omhoog. Alsof stilstand gelijkstaat aan achteruitgaan.

Maar de natuur doet iets anders.

Die trekt zich niets aan van onze agenda’s. Ze vertraagt waar wij versnellen. Ze rust waar wij duwen. En misschien is dat precies waarom ze zo’n krachtige leermeester is.

Deze winter werd dat voor mij extra zichtbaar. Toen de sneeuw alles even tot stilstand bracht, ontstond er ruimte. Om naar buiten te gaan. Te spelen. Te verbinden. Alsof we collectief weer even kind mochten zijn.

Terwijl de buitenwereld alweer vroeg om opstarten en doorpakken, merkte ik: ik ben er nog niet. De energie komt terug, maar ze is nog ondergronds.

Bij The Natural Step Nederland werken we vanuit het besef dat systemen zich niet laten dwingen. Duurzame verandering ontstaat niet door harder trekken, maar door begrijpen waar je staat, waar je naartoe wilt en wat er nú nodig is om die beweging mogelijk te maken.

Januari is daarin een onderschatte maand.
Niet omdat er niets kan, maar omdat er iets anders kan dan we gewend zijn.

De natuur is in januari in winterslaap. Boven de grond lijkt alles stil, maar ondergronds gebeurt van alles. Zaden ontkiemen. Sapstromen komen langzaam op gang. Het leven bereidt zich voor. Zonder haast, zonder zichtbaarheid.

Wat als we dat ritme serieus nemen? Vertragen in organisaties vraagt een ander ritme.

Wat als januari geen actiemaand is, maar een afstemmingsmaand?
Een tussenruimte, waarin je niet meteen nieuwe initiatieven lanceert, maar samen stilstaat bij waar je bent en waar je vandaan komt.

Een periode om te verkennen:
Wat hebben we eigenlijk in gang gezet?
Wat vraagt nog aandacht en wat misschien juist rust?
Waar mag energie en focus nu naartoe gaan?
En wat is er ondergronds al in beweging, zonder dat het meteen zichtbaar hoeft te worden?

Vertragen vraagt vertrouwen. In mensen. In processen. In het idee dat niet alles maakbaar is. En dat dat oké is.

Ik zie keer op keer: juist dan ontstaat ruimte voor betere keuzes. Voor strategie die klopt met de realiteit. Voor ambities die niet alleen goed klinken, maar ook gedragen worden.

Door te vertragen, blijft de energie beter stromen. Want veel duurzaamheidsambassadeurs verliezen na verloop van tijd hun energie. Dat is niet vreemd. Verduurzamen betekent vaak tegen de stroom in werken. En dat kost energie.

Juist daarom is vertragen geen luxe, maar een voorwaarde.
Voor draagvlak. Voor volhouden. Voor verandering die echt landt.

Duurzame verandering laat zich niet forceren. Ze vraagt om afstemmen.
En daarvoor is het nodig om uit te zoomen en te reflecteren.

Voor dit jaar neem ik deze vraag mee en ik geef haar graag door:

Wat is er in onze organisatie al aan het ontkiemen, en wat gebeurt er als we de tijd en ruimte nemen om dat te laten groeien, zonder zelf meteen in actie te komen?

Dat is geen oproep tot stilstand.
Het is een uitnodiging tot volwassen transitie.
Eén die meebeweegt met seizoenen, met mensen, met wat er werkelijk speelt.

En misschien voelt dat, juist nu, verrassend hoopvol.

Nieuwsgierig wat dit kan betekenen voor jouw team of organisatie? We gaan daar graag over in gesprek.

Het bericht Vertragen in organisaties: wat we van de winter kunnen leren over duurzame verandering. verscheen eerst op The Natural Step.

De urgente opgaven op het gebied van klimaat, gezondheid en leefbaarheid raken ons allemaal. Maar het brengt ook kansen. Kansen om buurten te creëren die gezonder, groener en toekomstbestendig zijn. Duurzame wijken waar inwoners centraal staan. Maar dan wel graag rechtvaardig. Een rechtvaardige transitie waarbij iedereen mee doet. Dat vraagt om aandacht voor de leefwereld van álle inwoners, juist ook die grote groep van mensen in koopwoningen en particuliere huur, vaak zo’n 60 tot 70% van de woningvoorraad in een stad.

Deze groep heeft een enorme potentie. Denk aan grote woningen, ruimte voor zonnepanelen, isolatie, groene tuinen en sociale talenten. Maar ze worden nog te weinig bereikt. Terwijl we weten: als deze groep meedoet, wordt de transitie schaalbaar, betaalbaar en veel meer van iedereen.

Wat inwoners belangrijk vinden

Uit gesprekken, onderzoeken en praktijkervaringen, waaronder recente gesprekken met en over inwoners in Eindhoven, blijkt steeds weer: mensen willen vooral prettig wonen. Ze zoeken betaalbaarheid, comfort, gezondheid en verbinding. Veel gehoorde wensen zijn:

• woningen met voorspelbare woonlasten
• groene plekken dichtbij huis
• ruimte om elkaar te ontmoeten
• een wijk waarin je je veilig en gezien voelt

Ook zingeving speelt een rol. Inwoners willen bijdragen aan iets dat ertoe doet. Aan hun straat, hun buurt, hun stad. Niet als verplichting, maar omdat het betekenis geeft.

Wat er al gebeurt en wat we daarvan kunnen leren

In heel Nederland zien we hoe corporaties, gemeenten en partners samenwerken aan de verduurzaming van hele wijken. Denk aan renovaties met bewoners aan tafel, circulaire nieuwbouw met veel groen en zelfs energiepositieve buurten waar collectieve opwek, opslag en mobiliteit samenkomen. Dit zijn geen toekomstbeelden, maar praktijkvoorbeelden.

Deze voorbeelden laten zien: het kan wel! We beschikken over ervaring, kennis en betrokkenheid. Er zijn mensen en organisaties die weten hoe je duurzame verandering organiseert op buurtniveau, sociaal én technisch. Die kracht is er al. Laten we die gericht inzetten om ook de andere 60 tot 70% van de woningvoorraad in beweging te krijgen.

Waar kansen liggen

Juist nu is het moment om deze beweging te verbreden. Want de 30% kan niet de enige trekker zijn van deze transitie. Dit moeten we samen doen. Op een slimme manier. Door niet steeds het wiel opnieuw uit te vinden, maar op te schalen wat werkt. Door het potentieel van deze enorme groep serieus te nemen, net zo goed dat van de professionals die de transitie al vormgeven.

Wat daarvoor nodig is? Een houding van luisteren, vertrouwen en samenwerken. Initiatieven verbinden, barrières verlagen, kennis delen. Zodat mensen makkelijk kunnen aanhaken, en zodat maatwerk ontstaat voor verschillende typen inwoners: doeners, denkers, twijfelaars.

Door krachten te bundelen ontstaat iets dat groter is dan de som der delen. Wijken waarin duurzaamheid voelbaar wordt in het dagelijks leven. Waarin gezondheid, betaalbaarheid en verbondenheid hand in hand gaan. En waarin de duurzame transitie niet voelt als een opgave, maar als een gezamenlijke stap vooruit.

Het bericht Een duurzame transitie, ja graag! Maar wel rechtvaardig. verscheen eerst op The Natural Step.

Bij The Natural Step helpen we al jarenlang organisaties en gemeenschappen richting te geven aan duurzaamheid, met behulp van vier systeemvoorwaarden: geen systematische toename van stoffen uit de aardkorst, geen toename van door de mens gemaakte stoffen, geen systematische aantasting van de natuur, en mensen niet belemmeren om in hun fundamentele behoeften te voorzien. Deze vier spelregels vormen het fundament van onze duurzame transitieaanpak.

Soms verschijnt er een boek dat niet alleen naadloos aansluit bij deze principes, maar ze ook weet te verbinden aan toekomstvisie die echt anders is: één waarin we ontsnappen uit het eeuwige economische groeimodel én regeneratie mogelijk maken. Stellar: a world beyond limits and how to get there van Tony Seba en James Arbib is zo’n boek. Het schetst een unieke wereld binnen de grenzen van onze planeet: een wereld van overvloed, van herstel én van mentale ruimte. In een tijd waarin velen zich overweldigd voelen door de chaos van de transitie waar we in zitten, biedt dit boek een helder, hoopvol perspectief.

Van extractie naar overvloed

Seba en Arbib beschrijven de grondoorzaak van veel mondiale uitdagingen zoals ongelijkheid, conflicten, economische instabiliteit en ecologische uitputting: een wereldwijd extractief systeem. Dit is gedreven door een lineaire economie, gebaseerd op schaarste en concurrentie, die een constante stroom vereist van schaarse grondstoffen, land en arbeid – met vervuiling, uitputting en sociale druk als onvermijdelijke bijproducten.

Veel oplossingen van vandaag blijven hangen in symptoombestrijding, wat de auteurs treffend aanduiden als pleisters of erger nog Chimeras: hybride systemen die nieuwe technologieën inpassen in verouderde, disfunctionele structuren. Het gevolg: gemiste kansen en verspild potentieel.

Daartegenover introduceren zij het concept van stellaire technologieën: technologieën die overvloedige outputs leveren zonder uitputtende inputs of toxische bijproducten. Denk aan een Stellar energie systeem op basis van zonne- en windenergie, batterijen of kunstmatige intelligentie en arbeid of Stellar voedselproductie met precisiefermentatie. Deze technologieën ontwikkelen zich niet lineair maar exponentieel: zodra ze een zogenoemd ontbrandingspunt bereiken, worden ze sneller, goedkoper en krachtiger dan wat eraan voorafging. Het begint bij het creëren van een wereld die draait op natuurlijke energie, zonne-energie in overvloed, om vervolgens de stellaire technologieën te omarmen die oneindig opschaalbaar zijn op een eindige planeet, zoals precisiefermentatie, artificiële arbeid en circulaire productie.

Ook in Nederland zien we deze beweging al:

• De rvo-monitoring van zonne-energie laat de gestage groei van hernieuwbare opwekking zien.
• Those vegan cowboys werken aan dierloos geproduceerde kaas via micro-organismen: hun stalen koe.
• De nl ai coalitie onderzoekt hoe artificiële intelligentie op verantwoordelijke wijze kan bijdragen aan arbeid, zorg en efficiëntie.

De kracht van stralen

De kern van het boek draait om het concept radiance (straling): systemen die niet alleen duurzaam, maar overvloedig zijn. Zelfvoorzienend, regeneratief en in staat om andere systemen te versterken. Daarmee komen oplossingen binnen bereik die nu vaak nog als onrealistisch worden gezien: grootschalige co₂-verwijdering, toegang tot schoon water voor iedereen, herstel van biodiversiteit, en zelfs sociale innovaties zoals een universeel basisinkomen.

Ook hier levert Nederland al waardevolle bijdragen:

• Het porthos-project werkt aan grootschalige co₂-afvang en -opslag in de noordzee.
• TU/D maakt milieuvriendelijk drinkwater, zouten en chemicaliën uit zeewater op Lampedussa.
• Ark rewilding nederland zet zich in voor grootschalig herstel van biodiversiteit.
• Experimenten met een basisinkomen in Nederland laten zien dat sociaal-maatschappelijke oplossingen voor ongelijkheid serieus worden verkend.

Wat mij persoonlijk raakt, is dat deze visie geen toekomstfantasie is, maar een mogelijke wereld op basis van ontwikkelingen die nu al plaatsvinden. We staan niet aan het begin: we zitten er middenin.

Van theorie naar transitie

Stellar slaat een brug tussen richting en versnelling. Onze vier systeemvoorwaarden geven helderheid over waar we naartoe moeten: in Stellar laten Seba en Arbib zien hoe we daar kunnen komen. Het stopt de lineaire, extractieve x-stroom en bouwt aan een regeneratief model: waarin overvloed mogelijk wordt binnen de grenzen van onze planeet.

Het boek blinkt uit in systeemdenken. Het nodigt uit tot het zien van samenhang tussen technologie, cultuur, economie en ecologie. En het moedigt ons aan om in overvloed te denken: niet als wensdroom, maar als realistisch en strategisch perspectief. Tot slot geeft het boek je een set aan principes mee voor onderweg.

Op weg naar een toekomst van overvloed

Het is tijd om het narratief van schaarste los te laten. Niet door de grenzen van de planeet te negeren, maar juist door ze te respecteren op een manier die ruimte creëert: voor herstel, voor gedeelde gezondheid, voor welvaart die niemand buitensluit.

Ik hoop dat mijn korte beschrijving je inspireert om Stellar te gaan lezen. Ik beveel het in ieder geval van harte aan, aan iedereen die werkt aan systeemverandering. Het voedt het denken, scherpt je verbeelding en misschien wel het belangrijkste, geeft weer moed.

Zoals Robert Gibbins schrijft: “a masterpiece. A profoundly important and frame-changing book. Truly original. It reveals the shallowness of our current understanding of humanity.”

Iedere verandering begint bij verlangen. Bij geloof in dat het anders moet en beter kan. Dit boek schetst zo’n beeld.

Mag het je uitdagen om te geloven in een toekomst die mooier is dan vandaag.

Het bericht Een stellar wereld: hoopvol perspectief op een regeneratieve toekomst verscheen eerst op The Natural Step.