Dat was de vraag die Hurks zichzelf stelde. Vanuit woningcorporaties en gemeenten kwamen steeds vaker vragen over duurzaamheid. Het bedrijf kon daarop blijven reageren – project voor project, eis voor eis. Maar steeds vaker ontstond het besef dat naast de uitdaging van vandaag,  ook richting moest worden gegeven aan de toekomst.

De toenemende aandacht voor duurzaamheid bij opdrachtgevers vormde niet het eindpunt van het gesprek, maar juist het begin. Naast het beantwoorden van de vragen van vandaag, begon Hurks zich af te vragen wat er morgen nodig zou zijn. Hoe ziet bouwen eruit als het écht duurzaam is? En welke keuzes moeten we vandaag maken om daar te komen?

Een belangrijk kantelpunt kwam tijdens een bezoek aan de Dutch Design Week. Daar zag het team The Exploded View: een huis waarin biobased materialen, circulariteit en gezond wonen geen toekomstvisie meer waren, maar tastbare realiteit. Plotseling werd duidelijk dat duurzaam bouwen geen verre stip aan de horizon is. Het kan nu.

Backcasting in de praktijk

Terug op kantoor verlegde Hurks de aandacht van wat haalbaar was naar wat wenselijk was. Dat leidde tot één fundamentele vraag:

“Stel je voor dat ons bestaande concept Da Vinci volledig duurzaam zou zijn. Hoe zou dat eruitzien?”

Er lag geen blauwdruk. Er was geen nieuwe wetgeving of klantvraag die hen die richting op stuurde. Het begon met verbeeldingskracht.

Vanuit dat toekomstbeeld redeneerde Hurks terug naar het heden. Deze aanpak, ook wel backcasting genoemd, maakt zichtbaar welke stappen nodig zijn om een gewenste toekomst werkelijkheid te maken. In plaats van beperkingen als vertrekpunt te nemen, begin je bij de wereld die je wilt creëren.

Zo ontstond Da Vinci Green:
Een flexibele bibliotheek van biobased, gerecyclede en herbruikbare bouwstenen. Ontworpen voor vandaag, maar passend binnen de duurzame bouwpraktijk van morgen.

De aanpak bleek aan te slaan. Inmiddels zijn de eerste woningen gerealiseerd met het concept. Daarnaast won Hurks samen met woningcorporatie Trudo de Brabantse Stijlprijs voor het project Mainelaan, een erkenning voor een ontwikkeling waarin duurzaamheid, architectuur en maatschappelijke meerwaarde samenkomen.

Maar misschien nog belangrijker: Da Vinci Green bracht een nieuw inzicht. Duurzaamheid stopt niet bij het gebouw. De vraag werd daardoor groter. Niet alleen: hoe bouwen we duurzame woningen? Maar ook: hoe dragen we bij aan sterke, gezonde en toekomstbestendige buurten?

“We hopen dat er nog veel Da Vinci Green woningen worden gebouwd” – Yolanda van der Zanden Trudo

De volgende bold step: Buurtbouwers

Terwijl Hurks bouwstenen toevoegde voor renovatie en onderhoud, groeide het besef dat juist daar de volgende kans lag. Wie zich bezighoudt met renovatie en onderhoud werkt niet alleen aan gebouwen. Je komt achter voordeuren, leert bewoners kennen en ziet van dichtbij wat er speelt in een wijk. Je bent aanwezig in het dagelijks leven van mensen. En juist daarin zit de échte kans..

“De vraag is niet alleen wat en hoe we bouwen. De echte vraag is: welke toekomst willen we creëren in deze wijk, en hoe zorgen we dat we daar al vroeg samen het gesprek over voeren?” – Ellen van Genechten Hurks

Die vraag markeert een fundamentele verschuiving in hoe Hurks naar haar rol kijkt. Niet langer als een partij die reageert op een bouw- of renovatieopgave, maar als een langetermijnpartner die samen met bewoners, corporaties, gemeenten en andere partijen werkt aan de toekomst van een buurt.

Vanuit die gedachte ontstond BuurtBouwers: de integrale wijkaanpak van Hurks. Hierin komen nieuwbouw, renovatie, onderhoud, verdichting, participatie en data samen in één doorlopende aanpak. Het uitgangspunt is dat een wijk meer is dan een verzameling gebouwen. Het is een ecosysteem waarin sociale, ruimtelijke, ecologische en financiële factoren onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. BuurtBouwers is daarom niet alleen een concept, maar vooral een manier van kijken, denken en samenwerken, waarbij de volledige wijk centraal staat en keuzes worden gemaakt die waarde toevoegen voor bewoners, nu én in de toekomst.

Een renovatiemoment wordt daarmee meer dan een technische ingreep. Het wordt een kans om verschillende maatschappelijke opgaven met elkaar te verbinden. Om tegelijkertijd te werken aan duurzaamheid, gezondheid, veiligheid, vergroening, sociale verbinding en leefbaarheid.

Wat afzonderlijk kleine stappen lijken, kunnen als onderdeel van één integrale aanpak grote impact hebben op de kwaliteit van leven in een wijk.

De keuzes die vandaag in een wijk worden gemaakt, werken vaak tientallen jaren door. En een wijk is meer dan een verzameling woningen. Het is een samenhangend systeem van mensen, gebouwen, groen, mobiliteit en sociale verbinding.

Integraal als de enige logische weg

Wie duurzaamheid serieus neemt, kan die onderdelen niet los van elkaar bekijken.

Voor Hurks werd steeds duidelijker dat duurzame impact niet ontstaat door één gebouw te verduurzamen, maar door het geheel te versterken. Daarom doet het bedrijf drie dingen anders.

Allereerst schuift het eerder aan tafel. Niet wachten tot plannen zijn uitgewerkt, maar al in de initiatief- en planfase het gesprek voeren met woningcorporaties, gemeenten, maatschappelijke organisaties én bewoners. Juist aan het begin worden immers de keuzes gemaakt die de grootste invloed hebben op de toekomst van een wijk.

Daarnaast kijkt Hurks verder dan het gebouw. Waar Da Vinci Green zich richt op materialen, energie en groen, voegt BuurtBouwers een vierde dimensie toe: kwaliteit van leven. Daarmee verschuift de focus van duurzame gebouwen naar duurzame leefomgevingen, in lijn met onder andere de ambities van het Duurzaamheidspact Eindhoven.

Tot slot blijft Hurks aanwezig na oplevering. Duurzame verandering vraagt continuïteit. Door actief betrokken te blijven ontstaan op natuurlijke momenten – zoals onderhoud, renovatie of verduurzaming – nieuwe kansen om samen met bewoners en partners verder te bouwen aan de wijk.

Het kompas: The Natural Step

Zo’n ambitieuze koers uitzetten lukt alleen als je weet waar je naartoe wilt. En als iedereen dezelfde richting op kijkt. Want een integrale aanpak vraagt om meer dan goede intenties. Het vraagt om een gedeeld begrip van wat duurzaamheid eigenlijk betekent.

In Eindhoven kreeg dat vorm in een groeiende samenwerking tussen woningcorporaties, gemeenten en andere partners. Wat begon met gezamenlijke strategische afspraken groeide uit tot het Duurzaamheidspact Eindhoven, waarin energie, materialen, de natuurlijke stad en kwaliteit van leven centraal staan.

The Natural Step heeft veel van deze organisaties – individueel én collectief – begeleid in het ontwikkelen van die gezamenlijke koers. Niet als verplicht framework, maar als een gemeenschappelijke taal. Een manier om voorbij losse maatregelen te kijken en samen te bepalen wat daadwerkelijk bijdraagt aan een duurzame toekomst.

Doordat steeds meer organisaties vanuit dezelfde principes zijn gaan werken, ontstond een vruchtbare voedingsbodem voor verandering. Een gedeeld vertrekpunt waarop nieuwe initiatieven kunnen voortbouwen en elkaar kunnen versterken.

Ook voor Hurks bleek die gedeelde taal van grote waarde. De principes van The Natural Step hielpen om scherpe keuzes te maken, een helder toekomstbeeld te ontwikkelen en vanuit dat perspectief terug te redeneren naar de acties van vandaag.

Maar misschien nog belangrijker: het maakte het gesprek met corporaties, gemeenten en andere partners eenvoudiger. Minder discussie over definities. Meer focus op de vraag die er echt toe doet:

Welke toekomst willen we samen creëren, en welke stappen zetten we vandaag om daar te komen?

Wat andere duurzaamheidsmanagers hiervan kunnen leren

Zet verbeeldingskracht en backcasting in
Het verhaal van Hurks is geen verhaal over één groot masterplan dat van de ene op de andere dag werkelijkheid werd. Het begon met één vraag:

Stel je voor dat…

Stel je voor dat duurzaam bouwen de norm is.

Stel je voor dat je niet alleen woningen oplevert, maar ook bijdraagt aan toekomstbestendige buurten.

Stel je voor dat je niet reageert op verandering, maar haar helpt vormgeven.

Daarin schuilt misschien wel de belangrijkste les. Verbeeldingskracht is geen zachte vaardigheid, maar een strategisch instrument. Door vanuit een gewenste toekomst terug te redeneren, ontstaat ruimte om los te komen van de dagelijkse waan van haalbaarheid, urgentie en bestaande beperkingen.

Integraal denken begint veel eerder dan vaak wordt gedacht.
Niet bij het ontwerp of de uitvoering, maar bij het gesprek. De vraag is niet alleen wat er gebouwd moet worden, maar welke toekomst een wijk nodig heeft en wie daarvoor samen verantwoordelijkheid neemt.

Het verhaal van Hurks laat ook zien dat de impact van een organisatie vaak groter is dan haar formele opdracht. Juist de positie die je al hebt, kan een hefboom zijn voor bredere maatschappelijke waarde.

Het eindigt niet bij oplevering
En misschien is de belangrijkste les wel dat duurzame impact niet eindigt bij oplevering. Werkelijke verandering ontstaat door langdurig aanwezig te blijven, relaties op te bouwen en kansen te benutten wanneer ze zich voordoen.

Met BuurtBouwers laat Hurks zien hoe je dat kunt organiseren.

Het is een ABCD’tje: van ambitie naar doen.

Iedere transitie begint met dezelfde vraag: Stel je voor dat…
En vervolgens met de bereidheid om die toekomst stap voor stap werkelijkheid te maken!

Het bericht Van Da Vinci Green naar Buurtbouwers verscheen eerst op The Natural Step.

Hoe een duurzame ambitie doorwerkt in het dagelijks werk

Je hebt een prachtig koersplan. Een inspirerende dag achter de rug, vol energie en goede voornemens. En dan, een week later, is iedereen weer opgeslokt door de waan van de dag. Herkenbaar?

Dit artikel gaat over de vraag die dáárna telt: hoe zorg je dat een mooie ambitie geen poster aan de muur blijft, maar gaat leven in het dagelijks werk? Ik neem je mee in hoe je een integrale koers laat landen én volhoudbaar maakt, aan de hand van een corporatie die laat zien dat het kan: Woonveste.

In een ander artikel op liet Suzanne zien wáárom we de wereld niet langer in losse pijlers kunnen opdelen: betaalbaarheid, beschikbaarheid en duurzaamheid zijn geen concurrerende belangen, maar eigenschappen van hetzelfde systeem. Dat inzicht is de basis. Dit stuk gaat over de stap die daarop volgt, want zien dát alles samenhangt is één ding, een hele organisatie zó laten werken, dag in dag uit, is iets heel anders.

Het bewijs ligt er al

Misschien is dat wel het mooiste aan het verhaal van Woonveste: ze hoeven niet te geloven dát het kan. Ze hebben het al gedaan.

Rond 2000 kochten ze samen met de gemeente Heusden een groot stuk voormalige landbouwgrond met een woonvisie die toen ronduit gedurfd was. Gasloos wonen. Warmtepompen. Nul-op-de-meter. Klimaat, groen en natuur als uitgangspunt, en sociale verbinding als basis. Het werd de allereerste gasloze wijk van Brabant, en één van de eerste van heel Nederland.

Wat toen revolutionair was, is nu vanzelfsprekend. Maar dat ging niet vanzelf. Het vroeg lef om te kiezen voor iets wat nog niemand deed. Verbinding om partners, bewoners en collega’s mee te krijgen. En volhouden, vasthouden aan de koers, ook als het spannend werd.

Vandaag is Geerpark een groene wijk met binnentuinen waar kinderen in de natuur spelen, een bosbessen- en apothekerstuin waar bewoners zelf eigenaar van zijn, en buurthuis Morgenland als plek om elkaar te treffen. Huur- en koopwoningen zijn kwalitatief gelijkwaardig en volledig elektrisch. Een waterslinger, groene structuren en natuurlijke materialen vertellen het verhaal van een wijk die is ontworpen vanuit samenhang.

Toen we tijdens een dag met alle collega’s terugkeken naar Geerpark. Mét de bril van het nieuwe koersplan Thuiskomen gebeurde er iets moois. Mensen zagen het ineens: lef, in verbinding en duurzaam, de drie kernwaarden van de koers, zaten hier eigenlijk allang in. De koers was geen nieuw kunstje dat van bovenaf werd opgelegd. Het was een naam geven aan wie Woonveste in de kern al is.

Dat is een krachtig vertrekpunt. Want een ambitie die voortkomt uit je eigen DNA hoef je niet op te leggen. Die kun je herkennen, voeden en versterken.

Van hoogtepunt naar dagelijks werk

En precies daar ligt de uitdaging. Geerpark is prachtig. Een verhaal waar je met trots naar terugwijst, terwijl het werk van vandaag gewoon doorgaat zoals het altijd ging. Datzelfde geldt voor een inspirerende koersplandag: de energie is groot, en kort daarna trekt de drukte van alledag alles weer mee.

Een koers die alleen inspireert, sijpelt niet door. Volhoudbaarheid betekent dat een ambitie verschuift van iets wat je áf en toe doet, naar iets wat je manier van werken wórdt. Dat het terugkomt in de keuzes die je maakt bij een nieuw project, in een gesprek met een aannemer, in de afweging die je ’s ochtends aan je bureau maakt. Niet als extra taak erbij, maar als de lens waardoor je naar je werk kijkt.

Dat gebeurt niet vanzelf. Daar moet je de voorwaarden voor scheppen. En dat is precies wat we bij Woonveste samen aan het bouwen zijn.

Eerst een gedeelde taal

Verandering begint met begrijpen waar je het samen over hebt. Daarom start iedereen met dezelfde basis: een e-learning van The Natural Step, zodat we tijdens de training meteen vanuit een gedeelde taal kunnen werken. Een van de deelnemers mailde na afloop spontaan dat het haar bewust had gemaakt van wat er in de wereld speelt en vooral van wat je zélf in gang kunt zetten, en kunt stoppen. Dat is precies waar het om draait: bewustwording die niet bij de wereld blijft hangen, maar landt bij jezelf.

Op die basis bouwen we voort in een interactieve, verbindende training rond de drie kernwaarden. Het doel is tweeledig: bewustwording vergroten én collega’s concrete handvatten geven. We vertalen de soms grote, abstracte gedachte van The Natural Step naar iets kleins, concreets en herkenbaars. We maken een impactanalyse: waar zit mijn invloed, en wat doe ik eigenlijk al vanuit lef, verbinding en duurzaamheid? We werken met praktische kompassen en een afwegingskader. En we eindigen heel concreet: wat ga ik morgen anders doen?

We organiseren het bewust in kleine, gemengde groepen. Collega’s van verschillende afdelingen en functies door elkaar, want juist daar ontstaat kruisbestuiving.

Iemand die de draad vasthoudt

Energie alleen verwatert. Daarom is er een koersteam, dat met veel creativiteit en plezier de kernwaarden tot leven bracht. Die creatieve kracht is nodig. En er komt iets bij: mensen die helpen met borgen, communicatie, leren en structuur.

Zo verschuift de beweging langzaam van inspireren, via activeren, naar verankeren. Van bewustwording en plezier, naar toepassen in je eigen werk, naar borgen in waar het er echt toe doet: in communicatie, in HR, in de onboarding van nieuwe collega’s, en uiteindelijk in de plannen en besluiten zelf. Want pas als een koers terugkomt in je besluitvorming, is het écht onderdeel geworden van hoe je werkt.

Waarom integraal de koers sterker maakt

Je zou kunnen denken: dit gaat over duurzaamheid. Maar dat is het mooie, het gaat over veel meer. Door duurzaamheid niet als los thema te behandelen maar als bril, zie je ineens scherper wat er nóg meer toe doet voor de organisatie. Betaalbaarheid, leefbaarheid, de kwaliteit van het werk, de verbinding tussen mensen. Het komt samen.

Dat is ook waarom we geloven in deze integrale aanpak. Het maakt een koersplan sterker. Door met backcasting te beginnen bij de toekomst die je echt wílt en die je nodig hébt. En van daaruit terug te redeneren naar vandaag, maak je keuzes die je toekomstige speelruimte vergroten in plaats van verkleinen. Precies zoals Woonveste rond 2000 al deed.

Hoe zit dat bij jou?

Geerpark begon met een paar mensen die verder durfden te kijken dan de opgave van dat moment. Het nieuwe koersplan bouwt op diezelfde manier van kijken voort, en deze keer met de bedoeling dat het niet bij één wijk of één plan blijft, maar doorsijpelt naar alles wat Woonveste doet.

Misschien herken je het. Een mooi plan dat nog moet gaan leven. Een ambitie die nog te vaak een poster aan de muur is. De vraag hoe je voorbij het inspireren komt.

Hoe zit dat bij jou? Wat zou er gebeuren als je niet langer in losse thema’s keek, maar naar het geheel, en dat geheel een vaste plek gaf in je dagelijks werk?

Daar denken we graag over mee. Eens sparren over een integralere aanpak? Je weet ons te vinden.

Het bericht Een koers die blijft leven verscheen eerst op The Natural Step.

Hoe duurzaamheid bij Actium blijft leven ondanks wisselingen en financiële krapte

We zien het vaak: een organisatie gaat bevlogen van start met een duurzaamheidsvisie. Maar dan is er een directiewissel, een cruciale manager verandert van baan, personeel stroomt in en uit, budgetten krimpen. De flow gaat eruit, de prioriteiten verschuiven en het opgebouwde momentum ebt langzaam weg

Zo niet bij Actium. Deze woningcorporatie in Noord-Nederland blijft al acht jaar koersvast, ondanks meerdere personele wisselingen en veranderende financiële omstandigheden. Hoe lukt het hen om consistent stappen te blijven zetten in hun duurzaamheidsreis? TNS-associate Hilda Feenstra vroeg het aan organisatieadviseur Annet van Rossum en Eelkje Idsardi, adviseur Strategie & Beleid. Zij vertellen het verhaal over de duurzaamheidsreis van Actium. Open, eerlijk en zoekend, over de successen én de hobbels.

Van plan naar koers

Annet staat mee aan het begin van de duurzaamheidsreis van Actium en is een constante factor door de verschillende fases. Terugkijken op 2018 voelt voor haar als kijken naar een andere organisatie.

“We werkten in de jaren vóór 2018 met een ondernemingsplan, met gedetailleerd omschreven activiteiten. Maar gaandeweg ontstond de behoefte aan iets abstracters. Een wenkend perspectief, een koers die wel richting geeft maar ook ruimte laat om samen te bedenken hóe we daar uitvoering aan geven”.

Duurzaamheid krijgt in dat nieuwe koersplan voor het eerst een prominente plek, als volwaardige opgave. Maar het zit daarmee nog niet in ons denken en handelen. Daarom maken we er een programma van, met een programmaregisseur die zich daarop kan richten.” In die periode heeft Actium een manager vastgoed die bij een vorige werkgever in aanraking is gekomen met The Natural Step en bevlogen is geraakt over duurzaamheid. Hij introduceert Suzanne Wacanno van TNS als gesprekspartner voor het opzetten van het programma.

 

TNS als taal

De ruimte die het koersplan biedt, wordt volop benut: het ene na het andere duurzame initiatief borrelt omhoog. Annet: “Er gebeurt zoveel tegelijk dat we beseffen dat we een visie op duurzaamheid nodig hebben. Wat verstaan we eronder? Welke thema’s vinden we belangrijk? Waar willen we op worden aangesproken? En hoe kunnen we de energie in onze organisatie daarvoor benutten?”
Met die vragen zoekt Actium weer contact met TNS. Wat volgt zijn sessies met het MT en met een clubje collega’s dat zichzelf #GroenDoen noemt en collega’s enthousiast maakt voor duurzaamheid met laagdrempelige acties. De sessies vormen een gezamenlijke zoektocht naar een gedeeld begrip van duurzaamheid en een gedeeld beeld van de rol van Actium hierin. Dat resulteert in een duurzaamheidsvisie, met de vier principes van TNS als gedeelde taal en toetssteen.

 

 

 

Van programma naar lijn

Als Eelkje in 2023 bij Actium begint als adviseur Strategie en Beleid, treft ze een organisatie aan waar duurzaamheid inmiddels zo is ingebed, dat de verschillende teams er op hun eigen manier aan werken. Dat klinkt fantastisch. Maar een duurzaamheidsreis is geen rechte lijn en er zijn dan ook nog volop hobbels. “Er was een uitvoeringsprogramma, maar dat werd niet overal uitgevoerd zoals bedacht. De programmaregisseur sprak de teammanagers daar op aan, maar die vroegen zich af waarom, want hun team deed immers al zo veel. Of ze herkenden zich niet in de gestelde doelen. Ook zijn er dan al meetsystemen, maar die werken niet goed omdat de nulsituatie niet is vastgelegd. En ambities in projecten botsen in de praktijk met de wensen van huurders die hun eigen tuin toch echt achter een schutting willen, ook als die tuin onderdeel is van een biobased woningproject,” somt Eelkje op.

En toch zijn dat geen redenen om de ambities af te zwakken, mede dankzij een manager die er echt voor gaat stáán. De visie blijft overeind, maar de programmatische aanpak wordt verlaten en de verantwoordelijkheid wordt in de lijn gelegd. Eelkje: “De teammanagers hebben zelf genoeg ideeën over de impact die ze kunnen hebben met hun team. Het is inspirerend dat ze zich er echt eigenaar van voelen en dat het niet meer nodig is dat het aan één persoon kleeft.”

Tegelijk is volledig loslaten ook geen optie. Zoals Eelkje het verwoordt: “Als we het helemaal loslaten, weten we ook niet of het al genoeg geland is. Met wisselende teammanagers, weten die dan nog hoe ze dit in hun werk integreren? Dat vroeg om een aanjaagclubje.” Zo is het focusteam geboren: een groep collega’s verspreid over de organisatie die het thema levend houdt.

Zoeken naar wat werkt

Een paar jaar, een directiewissel en enkele nieuwe teammanagers verder dreigt de aandacht voor duurzaamheid toch wat te verslappen, herinnert Eelkje zich. “Dan hadden we bijvoorbeeld een inspirerende bijeenkomst met leidinggevenden, iedereen enthousiast, iedereen de deur uit met een aantal acties. En dan blijkt bij het vervolg drie weken later dat het niet is opgepakt.” Ze vertelt het zonder verwijt, maar wel geraakt. “Dat doet iets met je. Je vraagt je af: wat is dan onze rol? Waarom lukt het niet?”

Zoekend naar een antwoord op die vraag, blijft het focusteam consistent doorgaan met wat wèl werkt om duurzaamheid levend te houden. Door het organiseren van ‘de maand van de duurzaamheid’, met inspirerende sprekers, duurzame uitdagingen en workshops. Of speels,  zoals met een magnetische knikkerbaan op de koersdag. Wie een knikker rolt, krijgt daarna een kaartje met een pittige stelling over duurzaamheid. Bijvoorbeeld: ” Actium moet blijven doorgaan met verduurzaming, ook als dat ten koste gaat van betaalbaarheid”, ”Op elke nieuwbouwlocatie moeten we meer groen terugbrengen dan er verdwijnt” of “Circulair bouwen hoort net zo vanzelfsprekend te zijn als veilig bouwen”. Het werkt: op het wandbord naast de baan plakken steeds meer post-its en ontstaan gesprekken waardoor het thema weer breder gaat leven. Ook een succes is de recycle-markt rond Sinterklaas, waarbij collega’s tweedehands cadeautjes meebrengen en ruilen. Dat is inmiddels een jaarlijkse traditie geworden.

In de organisatie wordt de impact van de prominente plek van duurzaamheid in de koers concreet zichtbaar: Er komen biobased woningen in Diever, een iconische circulaire zonnecarport bij het kantoor (die genomineerd werd voor de ‘Duurzame 30’), een volledig geëlektrificeerd wagenpark, een actief vergroeningsprogramma in wijken. En nu een meerjarig verduurzamingsprogramma voor 2400 woningen, uitgevoerd in samenwerking met vier vaste aannemers die zijn geselecteerd op hun commitment aan duurzaamheid. Dat is impact op schaal.

 

Nieuw kantelpunt

“Blijf zoeken naar andere mogelijkheden, ook binnen die beperkingen.
En durf het groot te denken. Daar krijg je elke keer een bak energie van.“

Op dit moment staat Actium weer op een kantelpunt. De gedreven manager is onlangs vertrokken, de financiële ruimte voor woningcorporaties is aanmerkelijk krapper geworden en de beschikbaarheid van sociale huur staat onder zware druk – allemaal risicofactoren die kunnen zorgen voor verslapping van de duurzame koers. Er komt een nieuw koersplan, want de financiële krapte noodzaakt tot herprioritering. En duurzaamheid krijgt daarin opnieuw een andere plek.

En toch, of misschien juist daardoor, gaat Actium aan de slag met een vernieuwde duurzaamheidsvisie. Om te kijken welke doelen al zijn bereikt, welke thema’s de horizon van 2050 verdienen en hoe duurzaamheid zijn plek houdt ook als er scherper gekozen moet worden waar geld en tijd aan besteed worden.

Annet: “Juist nu er minder financiële ruimte is, is het TNS-raamwerk een heel handig toetsingskader. De vraag is dan niet wat we ons kunnen veroorloven, maar: hoe pakken we dit aan binnen de randvoorwaarden voor duurzaamheid? Zoals onze directeur-bestuurder het zegt: schaarste is geen reden om een beherende organisatie te worden. Het is een reden om nog creatiever en innovatiever te worden. Ik zie dat ook als opdracht aan onszelf als focusteam: blijf prikkelen, blijf zoeken naar andere mogelijkheden, ook binnen die beperkingen. Dat kan juist heel mooie dingen opleveren. En ik denk dat dat ook de kracht van TNS is. Er zit zoveel inspiratie en enthousiasme in. Dat werkt aanstekelijk, die verliefdheid op de toekomst.” Eelkje knikt: “En ook het groot durven denken. Daar krijg je elke keer een bak energie van.”

 

De duurzaamheidsmix

Annet vat haar acht jaar ervaring met duurzame ontwikkeling kernachtig samen: “Met alleen een visie lukt het niet. Met alleen leuke initiatieven van collega’s ook niet. Met alleen borging in de lijn ook niet. Het is een mix. En dat is precies wat het zo mooi maakt.” Die mix bestaat bij Actium uit drie lagen die elkaar versterken:

1. Richting:
een koers waarin duurzaamheid een vaste plek heeft, een visie die bij herijking opnieuw wordt doorleefd, en een raamwerk als kompas dat helpt om ook moeilijke afwegingen consistent te maken.

2. Energie van onderop:
het GroenDoen-team gaat over in een focusteam. De recycle-markt wordt een jaarlijkse traditie. Cadeautjes gaan jaar na jaar van collega naar collega. Er duikt een knikkerbaan op bij de koersdag. Een maand van de duurzaamheid vult de agenda met sprekers, excursies en lezingen die soms niets met woningbouw te maken hebben, maar alles met het grotere plaatje. Allemaal initiatieven die van onderaf zijn ontstaan en van bovenaf de ruimte hebben gekregen.

3. Borging in de processen:
duurzaamheidsprincipes zitten inmiddels in de aanbestedingsdocumenten, de initiatiefdocumenten voor nieuwbouw en de startdocumenten voor renovatieprojecten. Nieuwe medewerkers doen een e-learning en een basisworkshop over The Natural Step-aanpak. De spelregels van TNS zitten in de uitvraag aan aannemers voor het grote verduurzamingsprogramma waarbij 2400 woningen worden verduurzaamd.

Dit is de minst zichtbare maar misschien wel de meest duurzame laag: hier wordt duurzaamheid de normale manier van werken.

Op de vraag welk advies ze andere corporaties meegeven om koersvast te blijven in woelige tijden, antwoorden Annet en Eelkje eensgezind:

“Aandacht, aandacht, aandacht. Blijf het onderwerp aandacht geven. In welke vorm, op welke schaal, of met welke beperkingen dan ook. Er kan altijd iets wèl.”

Actium is een woningcorporatie in 7 Drentse en 1 Friese gemeente met ruim 15.000 woningen. The Natural Step ondersteunt Actium al sinds 2019 bij het ontwikkelen en doorleven van haar duurzaamheidsvisie.

 

Het bericht Acht jaar koers houden (met TNS als kompas) verscheen eerst op The Natural Step.

De woningnood is groot. Het tekort bedraagt circa 396.000 woningen. De nieuwbouwproductie bleef in 2024 én 2025 steken op circa 69.000 woningen per jaar. Dat is ruim onder de 100.000 woningen die nodig zijn. De druk op corporaties, ontwikkelaars en gemeenten is enorm.

En dus hoor je steeds vaker: “Duurzaamheid is belangrijk, maar beschikbaarheid gaat nu even voor.” Of: “Eerst bouwen. De rest komt later wel.”

Ik snap waar dat vandaan komt. Het klinkt pragmatisch, maar het is een denkfout.

Niet omdat duurzaamheid “ook belangrijk” is. Maar omdat de werkelijkheid zich niets aantrekt van de manier waarop wij haar in stukjes hebben opgeknipt.

De trechter

Stel je de situatie waarin we zitten voor als een trechter. Twee lijnen bewegen langzaam naar elkaar toe.

De ene lijn daalt. Biodiversiteit neemt af. Ecosystemen raken overbelast. De capaciteit van het energienet raakt op. De kwaliteit van lucht, water en bodem neemt af. Grondstoffen worden schaarser. Dat zijn geen losse problemen, maar signalen dat het fundament onder bouwen, wonen en ondernemen steeds smaller wordt.

De andere lijn stijgt. Meer mensen. Meer welvaart. Meer woningen nodig. Meer energievraag. Meer mobiliteit. Meer consumptie.

De ruimte tussen die twee lijnen is de manoeuvreerruimte die we hebben om te handelen. En die ruimte wordt steeds kleiner.

Hoe verder je in die trechter komt, hoe vaker je tegen de wanden botst. En hoe kleiner de manoeuvreerruimte wordt, hoe minder je bereikt met oplossingen die maar één deel van het probleem aanpakken.

Drie keer dezelfde les

Het energienet

Jarenlang was een stroomaansluiting gewoon een formaliteit. Die tijd is voorbij. Niet omdat er iets onverwachts gebeurde, maar omdat we een voorspelbare ontwikkeling te lang als een reeks losse uitdagingen hebben behandeld. We wisten dat de energievraag zou groeien. We wisten dat de energietransitie om elektrificatie zou vragen. En toch is ons energiesysteem niet in hetzelfde tempo mee ontwikkeld met wat nodig is.

TenneT waarschuwde in februari 2026 voor een dreigende aansluitstop in Gelderland, Utrecht en Flevoland. Door stevige maatregelen is een brede aansluitstop inmiddels afgewend, maar de situatie blijft kwetsbaar en In sommige gebieden zijn nieuwe aansluitingen nog steeds niet vanzelfsprekend. Woningbouwprojecten komen op dezelfde wachtlijst als alle andere aanvragers, en er zijn signalen dat opgeleverde woningen maandenlang leegstaan omdat een stroomaansluiting ontbreekt. Daarmee raakt netcongestie direct aan beschikbaarheid.

Netcongestie is niet het probleem zelf, maar het is het symptoom van een energiesysteem dat vastloopt omdat we niet in hetzelfde tempo ontwikkelen. Dit is dan ook geen duurzaamheidsprobleem dat toevallig ook de bouw raakt. Het is één systeemprobleem dat we jarenlang in aparte werelden hebben behandeld, of mochten behandelen.

Stikstof

Jarenlang hebben we economische groei georganiseerd alsof ecologische grenzen later wel opgelost konden worden. Na de uitspraak van de Raad van State eind 2024 over intern salderen concludeerde Bouwend Nederland in maart 2025 dat tot 2030 circa 244.000 woningen in gevaar komen. Meer dan een derde van de geplande productie loopt gevaar en in Drenthe, Gelderland, Overijssel en Noord-Brabant loopt nu al de uitgifte van nieuwe bouwvergunningen vast.

Je kunt daar van alles van vinden, maar de natuur onderhandelt niet. Dit gaat niet over de vraag of ecologie belangrijker is dan bouwen, maar over het feit dat bouwen alleen kan binnen de fysieke werkelijkheid waarvan we afhankelijk zijn. Als we die werkelijkheid te lang negeren, komt zij vanzelf terug in de vorm van vertraging, hogere kosten en minder ruimte om nog goede keuzes te maken. Of erger.

Gezondheid

Als snelheid en lage kosten leidend worden, lijkt een keuze vandaag misschien betaalbaar. Maar als later blijkt dat materialen gezondheidsklachten, herstelkosten of aansprakelijkheidsrisico’s veroorzaken, was die keuze nooit echt goedkoop. Een actueel voorbeeld is ureumformaldehydeschuim (UF-schuim). Jarenlang is dit op grote schaal gebruikt als goedkope spouwmuurisolatie, gedeeltelijk met rijkssubsidie. Begin 2026 sloeg de GGD alarm na onderzoek naar formaldehyde-emissies en gezondheidsklachten bij bewoners. Zembla liet zien dat de risico’s al decennia bekend waren. Per 1 april 2026 is de subsidie stopgezet. Tienduizenden woningen zijn al geïsoleerd met dit materiaal.

Dit laat precies zien waarom je gezondheid, duurzaamheid en betaalbaarheid niet los van elkaar kunt bekijken. Een woning die vandaag goedkoop lijkt, maar morgen schade veroorzaakt aan bewoners, organisaties of de samenleving, is uiteindelijk duurkoop. Goedkoop bouwen is iets anders dan toekomstbestendig bouwen. En juist in woningbouw kunnen we ons dit niet veroorloven.

Pijlers zijn geen keuzemenu

Veel beleid is opgebouwd rond pijlers: betaalbaarheid, beschikbaarheid, duurzaamheid, leefbaarheid en gezondheid. Op zich is daar niets mis mee, want pijlers zijn dragende elementen die in elk bouwwerk onmisbaar zijn, maar dan moet je ze ook zo behandelen.

Als je in een gebouw één pijler weghaalt, verzwakt de hele constructie. Dat merk je niet meteen, waarschijnlijk pas als het stormt, maar dat is precies wat er gebeurt wanneer we pijlers behandelen als een keuzemenu: “dit jaar focussen we op beschikbaarheid, duurzaamheid doen we later.” Dat is geen prioritering, dat is een dragende pijler onder het gebouw weghalen en hopen dat het blijft staan.

Als dit abstract klinkt, denk dan aan een gezin dat eindelijk een woning vindt, maar terechtkomt in een slecht geïsoleerd huis met een te hoge energierekening en uiteindelijk vocht, gezondheidsproblemen en stress tot gevolg. Dat is geen betaalbaarheidsprobleem, geen duurzaamheidsprobleem en geen gezondheidsprobleem. Het is een situatie waarin alles tegelijk samenkomt, en waarin je niets echt oplost als je het los blijft bekijken.

Het probleem is nooit geweest dat we in pijlers denken, maar dat we zijn vergeten dat ze samen één systeem vormen.

De vraag die we niet stellen

Veel discussies gaan over wat we doen als we al vastlopen. Als het net vol zit, als stikstof een vergunning blokkeert, als de terugverdientijd niet rondkomt of als materiaalkeuzes later ongezond blijken.

Dat is nodig, natuurlijk, maar dit is en blijft schadebeperking.

De belangrijkere vraag is: hoe voorkomen we dat de trechter steeds krapper wordt?

Dat vraagt om een andere manier van kijken. Niet pas reageren op acute problemen, maar vooraf integraal nadenken over duurzaamheid. Niet beginnen bij de uitdagingen van vandaag, maar bij de voorwaarden voor een samenleving die ook over vijftig jaar nog kan functioneren. En dan terugredeneren: welke keuzes moeten we vanaf nu maken, zodat we niet opnieuw problemen creëren, maar juist meer ruimte krijgen om te handelen?

Die voorwaarden zijn bekend! We kunnen niet eindeloos stoffen uit de aarde halen en verspreiden in de natuur. We kunnen niet blijven werken met stoffen waarvan we de effecten onvoldoende kennen. We kunnen ecosystemen niet sneller blijven aantasten dan ze zich kunnen herstellen. En we kunnen geen gezonde samenleving bouwen als mensen structureel worden belemmerd in hun basisbehoeften: gezondheid, veiligheid, betekenis, invloed en ontwikkeling.

Dit zijn geen duurzaamheidsdoelen voor erbij, maar ontwerpvoorwaarden. Ze bepalen of een woning, een wijk of een stad over dertig jaar nog functioneert. Elke keuze die voldoet aan die voorwaarden, vergroot onze toekomstige handelingsruimte. Elke keuze die er niet aan voldoet, maakt de trechterruimte smaller.

Wat dit concreet vraagt

Anders werken.

Niet eerst plannen maken en daarna ontdekken dat het net vol zit, de stikstofruimte ontbreekt of materialen later problemen geven. Maar systeemvoorwaarden vanaf het begin meenemen in het ontwerp.

Voor gemeenten betekent dat: woningbouwplannen koppelen aan netcapaciteit, stikstofruimte, water, groen, mobiliteit en voorzieningen, voordat locaties definitief worden.

Voor corporaties betekent het: niet alleen sturen op aantallen en investeringskosten, maar op de leefkwaliteit van huurders over de hele levensduur van een woning. Niet alleen zo veel mogelijk woningen realiseren, maar woningen maken die ook over dertig jaar nog goed, gezond en betaalbaar zijn.

Voor ontwikkelaars betekent het: bouwen met minder uitstoot, minder materiaalverlies en gezondere materialen. Niet als duurzaamheidsbonus, maar als voorwaarde om überhaupt een gezonde onderneming te runnen op de lange termijn.

En het betekent ook stoppen met de vraag: “welke pijler gaat nu voor?” De echte vraag is: hoe ontwerpen we zo dat de toekomstige manoeuvreerruimte groter wordt in plaats van kleiner?

De trechter wordt smaller. De keuze is nu.

De dalende lijn stopt niet vanzelf. Ecosystemen die onder druk staan, herstellen zich niet vanzelf, netcapaciteit ontstaat niet vanzelf, en de gezondheidseffecten van verkeerde materiaalkeuzes verdwijnen niet omdat we ze buiten de businesscase houden.

Tegelijk blijft de vraag stijgen: meer woningen, meer energie, meer mobiliteit, meer ruimtegebruik en meer druk op mensen, natuur en infrastructuur. De twee lijnen bewegen op elkaar af, en hoe langer we wachten, hoe minder ruimte er overblijft om goede keuzes te maken. Dat maakt systeemdenken geen luxe, maar de enige aanpak die nog realistisch is.

Wij hebben de wereld opgeknipt in losse thema’s, maar de werkelijkheid doet daar niet aan mee.

Ontwerpen voor een leefbare toekomst begint met erkennen dat betaalbaarheid, beschikbaarheid en duurzaamheid geen concurrerende belangen zijn, maar eigenschappen van hetzelfde systeem.

En dat systeem onderhandelt niet. Het werkt, of het werkt straks niet meer.

Het bericht De werkelijkheid laat zich niet opdelen in pijlers verscheen eerst op The Natural Step.

Door vanaf dit toekomstbeeld terug te kijken, worden keuzes in het heden ineens helder: wat moeten we stoppen, versnellen of anders organiseren?

Zo pakken we vandaag de risico’s aan die het World Economic Forum schetst. Niet vanuit angst, maar vanuit richting.

Wat als..
we een economie hebben die welzijn centraal stelt, binnen de grenzen van de aarde.
Gesloten grondstofkringlopen. Energie uit hernieuwbare bronnen. Gezonde ecosystemen. Levendige buurten. Bestaanszekerheid en vertrouwen in instituties.

Met backcasting zet je je verbeeldingskracht in
Stel je 2035 voor…
Een wereld waarin onze economie draait om het laten groeien van welzijn, op een leefbare en gezonde planeet.

Een economie die zorgt voor bestaanszekerheid, leefbare lonen en betekenisvol werk. Waar bedrijven meervoudige waarde creëren en samenwerken vanuit lokale wortels en mondiale verbindingen. Waar grondstoffen in gesloten kringlopen blijven en we maken wat we nodig hebben, niet eindeloos meer.

Alles draait op hernieuwbare energie. Schone lucht, water en bodem zorgen voor gezond voedsel en gezonde mensen. Steden en dorpen bestaan uit levendige buurten waar verschillen er mogen zijn en mensen zich verbonden voelen.

De natuur vormt opnieuw de basis van onze samenleving. Ecosystemen zijn veerkrachtig en kritische kantelpunten voor klimaat en biodiversiteit hebben we weten te voorkomen.

Dit is geen utopie.
Dit is backcasting in actie.

Want veel wat hiervoor nodig is, bestaat al.
Vaak nog kleinschalig, lokaal, experimenteel en in de onderstroom.

Als we ons vanaf nu, met alle spelers in onze economie, écht richten op deze toekomst, verkleinen we de risico’s die het World Economic Forum schetst. En maken we de wereld tegelijkertijd een beetje mooier.

Laten we gaan voor een positieve self-fullfilling prophecy, zet je verbeeldingskracht in en werk aan een positieve toekomt waarin we de risico’s gaan tackelen.

Welke voorbeelden van deze toekomst zie jij nu al ontstaan?

Het bericht Wat als we beginnen bij de toekomst die we wél willen? verscheen eerst op The Natural Step.

Rond de jaarwisseling is het woord ‘hoop’ vaak gebruikt. Het kan toeval zijn maar ik heb meerdere nieuwjaarsgroeten gekregen waarin mij naast geluk en gezondheid veel ‘hoop’ werd toegewenst. Dat geeft voedsel tot nadenken.

Waar komen  die hoopwensen vandaan? Wellicht een reactie op de zorgen die we hebben over hoe de wereld ervoor staat. Of een vriendelijke uitlaatklep voor onze frustratie en onmacht om hier wat aan te doen. Dus eigenlijke een gebrek aan hoop. Onmacht en zorg kunnen verlammend zijn en ongezond.

Bij hoop hoort perspectief. zonder perspectief is hoop niet mogelijk. En dit is juist de essentie van de TNS aanpak. Het besef dat bij jouw droom van een mooiere wereld nu al concrete stappen kunnen worden gezet in die richting. Klinkt dit zweverig? Absoluut niet. Want iedere stap, iedere actie wordt gemeten op effectiviteit: Draagt het bij aan het behalen van onze doelen. Doelen die bijdragen aan een leefomgeving die niet wordt uitgeput en vervuild. En waar sociale rechtvaardigheid is die bijdraagt aan de twee traditionele nieuwjaarswensen: geluk en gezondheid.  

Het bericht Hoop en perspectief in het nieuwe jaar verscheen eerst op The Natural Step.

The Natural Step als fundament voor duurzame samenwerking

Voorbeelden zijn er genoeg, maar één ecosysteem wil ik graag wat meer toelichten. Een systeem waarin gemeente, corporaties en bouwers al bijna 14 jaar op congruente en consequente manier samenwerken om gezamenlijk een grote regio te verduurzamen. Ik heb het over Metropool Regio Eindhoven. In deze duurzame samenwerking in Metropool Regio Eindhoven komt alles samen: economie, ecologie en lange termijnwaarde.

Metropool Regio Eindhoven als ecosysteem

Een regio die groot is geworden dankzij multinational Philips en die nu een tweede immense golf van grootstedelijke ontwikkeling ervaart, dankzij ASML. Deze zeer interessante ontwikkeling, uniek in haar soort, kan alleen slagen op een duurzame manier, waarbij kwaliteit van leven voor al het leven op aarde wordt erkend en gewerkt wordt aan een gezond en herstellend ecosysteem. Zonder aandacht voor ecologie immers geen bestaansrecht voor economie.

Het Duurzaamheidspact en strategische afspraken

Dit bewustzijn lijkt bij iedere partner van het in 2018 opgerichte Duurzaamheidspact te bestaan. Dat pact heeft als basis de strategische afspraken die zes jaar eerder tussen alle corporaties en de gemeente Eindhoven zijn opgesteld, op basis van dezelfde spelregels. Anno 2026 zijn deze afspraken en de manier van samenwerken nog steeds leidend binnen het pact, met zichtbare resultaten op thema’s als energie (besparing én opwekking), natuurlijke stad, kwaliteit van leven en materialen.

Tientallen organisaties die op de een of andere manier verbonden zijn, in eerste of tweede graad, zijn ook intern aan de slag gegaan met deze manier van werken. Zo worden strategische doelen gedefinieerd en krijgt verduurzaming concreet vorm binnen de eigen bedrijfsvoering. Op die manier is een unieke humuslaag ontstaan, waarin elk duurzaam initiatief gezaaid kan worden en vervolgens veel voeding krijgt om te groeien.

Van humuslaag naar biobased materialentransitie

Het is dan ook geen verrassing dat de biobased materialentransitie in deze regio is gestart en inmiddels als voorbeeld dient voor heel Nederland. De dertien corporaties in de regio hebben drie jaar geleden een commitmentverklaring getekend om ervoor te zorgen dat zij binnen circa vijf jaar, zowel in nieuwbouw als in bestaande bouw, uitsluitend gebruikmaken van materialen die lokaal geteeld kunnen worden.

Van Land naar Pand, geteeld door boeren in (of nabij) Metropool Regio Eindhoven. Dankzij de opgebouwde humuslaag kon die commitmentverklaring er redelijk eenvoudig en vooral heel snel komen. Kort daarna volgden vergelijkbare convenanten van de bij Metropool Regio Eindhoven aangesloten gemeenten, evenals commitmentverklaringen van bouwers en ontwikkelaars uit hetzelfde gebied.

Iedereen zag en ziet de noodzaak om deze stap te maken en daarmee comfort te bieden aan de boeren in de regio om ook daadwerkelijk te gaan telen voor deze nieuwe markt.

Waarom deze aanpak werkt – en schaalbaar is

The Natural Step heeft veel van de organisaties in deze humuslaag begeleid. Individueel of collectief. Nog steeds is het de voertaal van het Duurzaamheidspact in Eindhoven. Het is relatief klein begonnen, maar omdat steeds meer partijen de logica in hebben gezien van de taal en methodiek, is het steeds meer een humuslaag geworden. Een humuslaag die je elke organisatie en elke regio gunt richting een herstellende en gezonde samenleving.

Wie deze manier van denken en werken verder wil verkennen, kan dit ook doen via lezingen en sessies waarin we deze praktijkervaring graag delen.

Het bericht De humuslaag van Metropool Regio Eindhoven verscheen eerst op The Natural Step.

Maar de echte vraag is niet: hebben we beleid?
De echte vraag is: zit het in ons dagelijks werk?

Het probleem met “duurzaamheid als project”

Veel organisaties starten sterk: visie, doelen, een set KPI’s. En tóch blijft het vaak hangen in:

• losse initiatieven zonder samenhang
• enthousiasme bij een paar mensen (en verder “druk, druk”)
• discussies die steeds opnieuw gevoerd moeten worden
• een plan dat wel klopt, maar niet landt

Duurzaamheid werkt pas echt als het geen project meer is, maar de manier waarop je besluiten neemt.

De route die wél werkt: visie → thema’s → eigenaarschap

Wat we in de praktijk vaak zien werken, is een simpele, stevige volgorde.

1) Begin bij een gezamenlijke stip op de horizon
Niet als marketingzin, maar als kompas. Een stip op de horizon helpt je om dilemma’s te beantwoorden: past dit bij waar we naartoe willen? Als die stip gedeeld is, wordt duurzaamheid minder “mening” en meer “richting”.

2) Maak het behapbaar met een paar herkenbare duurzame thema’s
Geen lijst van 27 doelen, maar 4–6 thema’s die steeds terugkomen in gesprekken en keuzes. Denk aan circulariteit, energie/CO₂, natuur/biodiversiteit, gezond werken en sociale waarde.
Thema’s zijn handig omdat ze iedereen houvast geven, van uitvoering tot directie.

3) Redeneer terug naar vandaag
Als je de toekomst helder hebt, kun je terugredeneren: wat moeten we dan nú anders doen?
Dit voorkomt snelle oplossingen die later tegen je werken (bijvoorbeeld “iets groens” dat je lock-in geeft in een niet-circulaire keten).

Ambassadeurschap: de versneller die het verschil maakt

Je kunt duurzaamheid niet “uitrollen” met alleen communicatie. Mensen moeten het kunnen en durven in hun werk.

Daarom is een interne groep ambassadeurs vaak goud waard, mits je het goed organiseert:

• ze krijgen taal en tools om collega’s te helpen keuzes te maken
• ze oefenen met echte dilemma’s uit projecten en processen
• ze maken het concreet: wat doen we morgen anders?
• ze brengen energie, maar ook structuur en opvolging

Ambassadeurs zijn geen extra laag; ze zijn de brug tussen ambitie en praktijk.

Actueel: regels schuiven, verwachtingen blijven

De Europese duurzaamheidsregels zijn in beweging, er wordt gesproken over versimpeling/versmalling van onderdelen van CSRD/CSDDD. Reuters+1
Maar los van hoe wetgeving precies uitpakt: klanten, financiers en ketenpartners blijven vragen om transparantie, CO₂-reductie en aantoonbare impact. Kijk hoe Donkergroen dit heeft gedaan.

Met andere woorden: wachten tot het “uitgekristalliseerd” is, is geen strategie.

Praktisch: 6 vragen om morgen mee te starten

Als je duurzaamheid in het DNA wilt krijgen, stel dan eens deze vragen:

Weten we met elkaar waar we naartoe werken?
Wat is onze gedeelde stip op de horizon, en gebruiken we die ook echt in keuzes?

Welke duurzame thema’s keren steeds terug in onze projecten en gesprekken?
Zijn ze herkenbaar genoeg om richting te geven in de praktijk?

Wie voelen zich eigenaar van die thema’s?
En hebben zij ook de ruimte, middelen en voor mandaat om echt verschil te maken?

Hoe maken we duurzaamheid onderdeel van bestaande processen?
Niet ernaast, maar erin; van ontwerp tot inkoop, van uitvoering tot evaluatie.

Wat doen we al goed, en hoe bouwen we daarop verder?
Welke bestaande energie kunnen we benutten of versterken? Maar ook wat hebben we bereikt en hoe maken we dat zichtbaar?

Wie zijn onze ambassadeurs op de werkvloer?
Hoe ondersteunen we hen om anderen mee te nemen in de beweging?

De kern

Duurzaamheid “in het DNA” klinkt groot, maar het komt neer op iets heel praktisch:
een gedeelde richting, vertaald naar thema’s, gedragen door mensen die het elke dag waarmaken.

Het bericht Van mooie woorden naar echt anders doen verscheen eerst op The Natural Step.

De urgente opgaven op het gebied van klimaat, gezondheid en leefbaarheid raken ons allemaal. Maar het brengt ook kansen. Kansen om buurten te creëren die gezonder, groener en toekomstbestendig zijn. Duurzame wijken waar inwoners centraal staan. Maar dan wel graag rechtvaardig. Een rechtvaardige transitie waarbij iedereen mee doet. Dat vraagt om aandacht voor de leefwereld van álle inwoners, juist ook die grote groep van mensen in koopwoningen en particuliere huur, vaak zo’n 60 tot 70% van de woningvoorraad in een stad.

Deze groep heeft een enorme potentie. Denk aan grote woningen, ruimte voor zonnepanelen, isolatie, groene tuinen en sociale talenten. Maar ze worden nog te weinig bereikt. Terwijl we weten: als deze groep meedoet, wordt de transitie schaalbaar, betaalbaar en veel meer van iedereen.

Wat inwoners belangrijk vinden

Uit gesprekken, onderzoeken en praktijkervaringen, waaronder recente gesprekken met en over inwoners in Eindhoven, blijkt steeds weer: mensen willen vooral prettig wonen. Ze zoeken betaalbaarheid, comfort, gezondheid en verbinding. Veel gehoorde wensen zijn:

• woningen met voorspelbare woonlasten
• groene plekken dichtbij huis
• ruimte om elkaar te ontmoeten
• een wijk waarin je je veilig en gezien voelt

Ook zingeving speelt een rol. Inwoners willen bijdragen aan iets dat ertoe doet. Aan hun straat, hun buurt, hun stad. Niet als verplichting, maar omdat het betekenis geeft.

Wat er al gebeurt en wat we daarvan kunnen leren

In heel Nederland zien we hoe corporaties, gemeenten en partners samenwerken aan de verduurzaming van hele wijken. Denk aan renovaties met bewoners aan tafel, circulaire nieuwbouw met veel groen en zelfs energiepositieve buurten waar collectieve opwek, opslag en mobiliteit samenkomen. Dit zijn geen toekomstbeelden, maar praktijkvoorbeelden.

Deze voorbeelden laten zien: het kan wel! We beschikken over ervaring, kennis en betrokkenheid. Er zijn mensen en organisaties die weten hoe je duurzame verandering organiseert op buurtniveau, sociaal én technisch. Die kracht is er al. Laten we die gericht inzetten om ook de andere 60 tot 70% van de woningvoorraad in beweging te krijgen.

Waar kansen liggen

Juist nu is het moment om deze beweging te verbreden. Want de 30% kan niet de enige trekker zijn van deze transitie. Dit moeten we samen doen. Op een slimme manier. Door niet steeds het wiel opnieuw uit te vinden, maar op te schalen wat werkt. Door het potentieel van deze enorme groep serieus te nemen, net zo goed dat van de professionals die de transitie al vormgeven.

Wat daarvoor nodig is? Een houding van luisteren, vertrouwen en samenwerken. Initiatieven verbinden, barrières verlagen, kennis delen. Zodat mensen makkelijk kunnen aanhaken, en zodat maatwerk ontstaat voor verschillende typen inwoners: doeners, denkers, twijfelaars.

Door krachten te bundelen ontstaat iets dat groter is dan de som der delen. Wijken waarin duurzaamheid voelbaar wordt in het dagelijks leven. Waarin gezondheid, betaalbaarheid en verbondenheid hand in hand gaan. En waarin de duurzame transitie niet voelt als een opgave, maar als een gezamenlijke stap vooruit.

Het bericht Een duurzame transitie, ja graag! Maar wel rechtvaardig. verscheen eerst op The Natural Step.

Bij The Natural Step helpen we al jarenlang organisaties en gemeenschappen richting te geven aan duurzaamheid, met behulp van vier systeemvoorwaarden: geen systematische toename van stoffen uit de aardkorst, geen toename van door de mens gemaakte stoffen, geen systematische aantasting van de natuur, en mensen niet belemmeren om in hun fundamentele behoeften te voorzien. Deze vier spelregels vormen het fundament van onze duurzame transitieaanpak.

Soms verschijnt er een boek dat niet alleen naadloos aansluit bij deze principes, maar ze ook weet te verbinden aan toekomstvisie die echt anders is: één waarin we ontsnappen uit het eeuwige economische groeimodel én regeneratie mogelijk maken. Stellar: a world beyond limits and how to get there van Tony Seba en James Arbib is zo’n boek. Het schetst een unieke wereld binnen de grenzen van onze planeet: een wereld van overvloed, van herstel én van mentale ruimte. In een tijd waarin velen zich overweldigd voelen door de chaos van de transitie waar we in zitten, biedt dit boek een helder, hoopvol perspectief.

Van extractie naar overvloed

Seba en Arbib beschrijven de grondoorzaak van veel mondiale uitdagingen zoals ongelijkheid, conflicten, economische instabiliteit en ecologische uitputting: een wereldwijd extractief systeem. Dit is gedreven door een lineaire economie, gebaseerd op schaarste en concurrentie, die een constante stroom vereist van schaarse grondstoffen, land en arbeid – met vervuiling, uitputting en sociale druk als onvermijdelijke bijproducten.

Veel oplossingen van vandaag blijven hangen in symptoombestrijding, wat de auteurs treffend aanduiden als pleisters of erger nog Chimeras: hybride systemen die nieuwe technologieën inpassen in verouderde, disfunctionele structuren. Het gevolg: gemiste kansen en verspild potentieel.

Daartegenover introduceren zij het concept van stellaire technologieën: technologieën die overvloedige outputs leveren zonder uitputtende inputs of toxische bijproducten. Denk aan een Stellar energie systeem op basis van zonne- en windenergie, batterijen of kunstmatige intelligentie en arbeid of Stellar voedselproductie met precisiefermentatie. Deze technologieën ontwikkelen zich niet lineair maar exponentieel: zodra ze een zogenoemd ontbrandingspunt bereiken, worden ze sneller, goedkoper en krachtiger dan wat eraan voorafging. Het begint bij het creëren van een wereld die draait op natuurlijke energie, zonne-energie in overvloed, om vervolgens de stellaire technologieën te omarmen die oneindig opschaalbaar zijn op een eindige planeet, zoals precisiefermentatie, artificiële arbeid en circulaire productie.

Ook in Nederland zien we deze beweging al:

• De rvo-monitoring van zonne-energie laat de gestage groei van hernieuwbare opwekking zien.
• Those vegan cowboys werken aan dierloos geproduceerde kaas via micro-organismen: hun stalen koe.
• De nl ai coalitie onderzoekt hoe artificiële intelligentie op verantwoordelijke wijze kan bijdragen aan arbeid, zorg en efficiëntie.

De kracht van stralen

De kern van het boek draait om het concept radiance (straling): systemen die niet alleen duurzaam, maar overvloedig zijn. Zelfvoorzienend, regeneratief en in staat om andere systemen te versterken. Daarmee komen oplossingen binnen bereik die nu vaak nog als onrealistisch worden gezien: grootschalige co₂-verwijdering, toegang tot schoon water voor iedereen, herstel van biodiversiteit, en zelfs sociale innovaties zoals een universeel basisinkomen.

Ook hier levert Nederland al waardevolle bijdragen:

• Het porthos-project werkt aan grootschalige co₂-afvang en -opslag in de noordzee.
• TU/D maakt milieuvriendelijk drinkwater, zouten en chemicaliën uit zeewater op Lampedussa.
• Ark rewilding nederland zet zich in voor grootschalig herstel van biodiversiteit.
• Experimenten met een basisinkomen in Nederland laten zien dat sociaal-maatschappelijke oplossingen voor ongelijkheid serieus worden verkend.

Wat mij persoonlijk raakt, is dat deze visie geen toekomstfantasie is, maar een mogelijke wereld op basis van ontwikkelingen die nu al plaatsvinden. We staan niet aan het begin: we zitten er middenin.

Van theorie naar transitie

Stellar slaat een brug tussen richting en versnelling. Onze vier systeemvoorwaarden geven helderheid over waar we naartoe moeten: in Stellar laten Seba en Arbib zien hoe we daar kunnen komen. Het stopt de lineaire, extractieve x-stroom en bouwt aan een regeneratief model: waarin overvloed mogelijk wordt binnen de grenzen van onze planeet.

Het boek blinkt uit in systeemdenken. Het nodigt uit tot het zien van samenhang tussen technologie, cultuur, economie en ecologie. En het moedigt ons aan om in overvloed te denken: niet als wensdroom, maar als realistisch en strategisch perspectief. Tot slot geeft het boek je een set aan principes mee voor onderweg.

Op weg naar een toekomst van overvloed

Het is tijd om het narratief van schaarste los te laten. Niet door de grenzen van de planeet te negeren, maar juist door ze te respecteren op een manier die ruimte creëert: voor herstel, voor gedeelde gezondheid, voor welvaart die niemand buitensluit.

Ik hoop dat mijn korte beschrijving je inspireert om Stellar te gaan lezen. Ik beveel het in ieder geval van harte aan, aan iedereen die werkt aan systeemverandering. Het voedt het denken, scherpt je verbeelding en misschien wel het belangrijkste, geeft weer moed.

Zoals Robert Gibbins schrijft: “a masterpiece. A profoundly important and frame-changing book. Truly original. It reveals the shallowness of our current understanding of humanity.”

Iedere verandering begint bij verlangen. Bij geloof in dat het anders moet en beter kan. Dit boek schetst zo’n beeld.

Mag het je uitdagen om te geloven in een toekomst die mooier is dan vandaag.

Het bericht Een stellar wereld: hoopvol perspectief op een regeneratieve toekomst verscheen eerst op The Natural Step.