Industrieën functioneren als ecosystemen: ze bouwen op, voeden en laten niets verloren gaan. Afval bestaat niet meer. We leven in een economie van overvloed, maar kiezen voor genoeg. Wat we maken, gaat generaties mee. We kiezen elkaars gezelschap boven spullen.

Rivieren zijn drinkbaar, de lucht is fris en de bodem vruchtbaar. Overal groeien gezonde groenten en fruit. Dieren leven vrij, zoals de natuur het bedoelt. Straten zijn gevuld met wandelaars en fietsers, mobiliteit is voor iedereen passend en toegankelijk. Onze wijken zijn groen, onze huizen gebouwd van natuurlijke materialen.

Dit is een wereld in balans met de natuur en met elkaar. Een wereld waarin iedereen zich deel voelt van een groter geheel. Politiek verbindt in plaats van te verdelen en werkt samen aan een rechtvaardige, inclusieve toekomst voor iedereen, gedragen door de gemeenschap.

Dit is een wereld waarin we niet alleen overleven, maar écht floreren. Een toekomst waarin we kiezen voor regeneratie, voor leven.

Wil je weten hoe we hieraan werken? Lees over onze aanpak of neem contact op.

Het bericht De wereld waar wij aan werken: onze visie voluit verscheen eerst op The Natural Step.

Door vanaf dit toekomstbeeld terug te kijken, worden keuzes in het heden ineens helder: wat moeten we stoppen, versnellen of anders organiseren?

Zo pakken we vandaag de risico’s aan die het World Economic Forum schetst. Niet vanuit angst, maar vanuit richting.

Wat als..
we een economie hebben die welzijn centraal stelt, binnen de grenzen van de aarde.
Gesloten grondstofkringlopen. Energie uit hernieuwbare bronnen. Gezonde ecosystemen. Levendige buurten. Bestaanszekerheid en vertrouwen in instituties.

Met backcasting zet je je verbeeldingskracht in
Stel je 2035 voor…
Een wereld waarin onze economie draait om het laten groeien van welzijn, op een leefbare en gezonde planeet.

Een economie die zorgt voor bestaanszekerheid, leefbare lonen en betekenisvol werk. Waar bedrijven meervoudige waarde creëren en samenwerken vanuit lokale wortels en mondiale verbindingen. Waar grondstoffen in gesloten kringlopen blijven en we maken wat we nodig hebben, niet eindeloos meer.

Alles draait op hernieuwbare energie. Schone lucht, water en bodem zorgen voor gezond voedsel en gezonde mensen. Steden en dorpen bestaan uit levendige buurten waar verschillen er mogen zijn en mensen zich verbonden voelen.

De natuur vormt opnieuw de basis van onze samenleving. Ecosystemen zijn veerkrachtig en kritische kantelpunten voor klimaat en biodiversiteit hebben we weten te voorkomen.

Dit is geen utopie.
Dit is backcasting in actie.

Want veel wat hiervoor nodig is, bestaat al.
Vaak nog kleinschalig, lokaal, experimenteel en in de onderstroom.

Als we ons vanaf nu, met alle spelers in onze economie, écht richten op deze toekomst, verkleinen we de risico’s die het World Economic Forum schetst. En maken we de wereld tegelijkertijd een beetje mooier.

Laten we gaan voor een positieve self-fullfilling prophecy, zet je verbeeldingskracht in en werk aan een positieve toekomt waarin we de risico’s gaan tackelen.

Welke voorbeelden van deze toekomst zie jij nu al ontstaan?

Het bericht Wat als we beginnen bij de toekomst die we wél willen? verscheen eerst op The Natural Step.

Rond de jaarwisseling is het woord ‘hoop’ vaak gebruikt. Het kan toeval zijn maar ik heb meerdere nieuwjaarsgroeten gekregen waarin mij naast geluk en gezondheid veel ‘hoop’ werd toegewenst. Dat geeft voedsel tot nadenken.

Waar komen  die hoopwensen vandaan? Wellicht een reactie op de zorgen die we hebben over hoe de wereld ervoor staat. Of een vriendelijke uitlaatklep voor onze frustratie en onmacht om hier wat aan te doen. Dus eigenlijke een gebrek aan hoop. Onmacht en zorg kunnen verlammend zijn en ongezond.

Bij hoop hoort perspectief. zonder perspectief is hoop niet mogelijk. En dit is juist de essentie van de TNS aanpak. Het besef dat bij jouw droom van een mooiere wereld nu al concrete stappen kunnen worden gezet in die richting. Klinkt dit zweverig? Absoluut niet. Want iedere stap, iedere actie wordt gemeten op effectiviteit: Draagt het bij aan het behalen van onze doelen. Doelen die bijdragen aan een leefomgeving die niet wordt uitgeput en vervuild. En waar sociale rechtvaardigheid is die bijdraagt aan de twee traditionele nieuwjaarswensen: geluk en gezondheid.  

Het bericht Hoop en perspectief in het nieuwe jaar verscheen eerst op The Natural Step.

Dat ze blijven voelen dat morgen maakbaar is. Dat hun handelen ertoe doet. Dat zij invloed hebben op wat komt. Dat is misschien wel de diepste vorm van leiderschap: zorgen dat anderen blijven geloven in een mooie toekomst.

Want elke verandering begint daar. Alles wat we nu om ons heen zien, van smartphones tot duurzame steden, begon ooit als een droom in iemands hoofd. Het start met verlangen: iemand die zich durfde voorstellen hoe de wereld anders kan zijn. Dromen zijn geen luxe of ontsnapping aan de realiteit; ze vormen de basis van iedere beweging vooruit.

Die verantwoordelijkheid ligt niet alleen bij docenten. Ook leiders in organisaties dragen haar. In organisaties zit enorm veel potentieel: mensen met energie, talent en betrokkenheid. Maar potentieel komt niet vanzelf tot bloei. Het vraagt om leiders die energie geven, die richting bieden, die durven zeggen: ik geloof in wat we doen en ik geloof in de toekomst die we samen bouwen.

En dat begint dichterbij dan we vaak denken. Leiderschap vraagt allereerst dat je jezelf blijft overtuigen. Vooral in een wereld van groeiende polarisatie en cynisme. Je zult actief op zoek moeten naar voorbeelden waar het al wel lukt. Waar organisaties wél verduurzamen, wél menselijker worden, wél succesvol zijn binnen planetaire grenzen. Niet om jezelf gerust te stellen, maar om je eigen geloof te voeden. Deze voorbeelden zijn als brandstof. Ze maken zichtbaar dat verandering geen abstract ideaal is, maar iets dat hier en nu gebeurt.

Het is altijd verbeelding
Tegelijk leven we in een tijd waarin doemdenken vaak wordt verward met realisme. Alsof het somberste scenario automatisch het meest waarheidsgetrouw is. Maar dat is een misvatting. Zowel doemscenario’s als dromen zijn verbeeldingen van een toekomst die er nog niet is. Het verschil zit niet in realiteitszin, maar in effect. Doemdenken put uit, verlamt en maakt bang. Verbeelden wat mogelijk is, geeft energie, handelingsperspectief en moed.

Voedt jezelf met positiviteit
Woorden creëren werelden. De verhalen die we elkaar en onszelf vertellen, bepalen wat we zien en wat we durven doen. Persoonlijk leiderschap gaat daarom over bewust kiezen waarmee je jezelf voedt. Over informatie, verhalen en voorbeelden die je sterker maken. En van daaruit anderen meenemen.

Leiderschap is het vasthouden van richting, juist als het ingewikkeld is. Het is ruimte maken voor verlangen, voor verbeelding, voor toekomstzin. Zodat mensen blijven voelen: dit kan anders. En wat ik doe, doet ertoe. Ik doe ertoe!

Wil je weten hoe wij je kunnen helpen om dit verlangen te koesteren of hoe je richting kan geven in een tijd van toenemende polarisatie? Bel gerust even.

Het bericht Leiderschap begint bij verlangen en geloof in de toekomst verscheen eerst op The Natural Step.

De dagen na die sneeuwdag bleef het bij me hangen.
Niet als een mooie anekdote, maar als een vraag die bleef kloppen:
wat doen we eigenlijk, elk jaar weer in januari?

In organisaties zie ik hetzelfde patroon als in mezelf.
Alsof er een onzichtbaar startschot klinkt: plannen op tafel, doelen aangescherpt, energie omhoog. Alsof stilstand gelijkstaat aan achteruitgaan.

Maar de natuur doet iets anders.

Die trekt zich niets aan van onze agenda’s. Ze vertraagt waar wij versnellen. Ze rust waar wij duwen. En misschien is dat precies waarom ze zo’n krachtige leermeester is.

Deze winter werd dat voor mij extra zichtbaar. Toen de sneeuw alles even tot stilstand bracht, ontstond er ruimte. Om naar buiten te gaan. Te spelen. Te verbinden. Alsof we collectief weer even kind mochten zijn.

Terwijl de buitenwereld alweer vroeg om opstarten en doorpakken, merkte ik: ik ben er nog niet. De energie komt terug, maar ze is nog ondergronds.

Bij The Natural Step Nederland werken we vanuit het besef dat systemen zich niet laten dwingen. Duurzame verandering ontstaat niet door harder trekken, maar door begrijpen waar je staat, waar je naartoe wilt en wat er nú nodig is om die beweging mogelijk te maken.

Januari is daarin een onderschatte maand.
Niet omdat er niets kan, maar omdat er iets anders kan dan we gewend zijn.

De natuur is in januari in winterslaap. Boven de grond lijkt alles stil, maar ondergronds gebeurt van alles. Zaden ontkiemen. Sapstromen komen langzaam op gang. Het leven bereidt zich voor. Zonder haast, zonder zichtbaarheid.

Wat als we dat ritme serieus nemen? Vertragen in organisaties vraagt een ander ritme.

Wat als januari geen actiemaand is, maar een afstemmingsmaand?
Een tussenruimte, waarin je niet meteen nieuwe initiatieven lanceert, maar samen stilstaat bij waar je bent en waar je vandaan komt.

Een periode om te verkennen:
Wat hebben we eigenlijk in gang gezet?
Wat vraagt nog aandacht en wat misschien juist rust?
Waar mag energie en focus nu naartoe gaan?
En wat is er ondergronds al in beweging, zonder dat het meteen zichtbaar hoeft te worden?

Vertragen vraagt vertrouwen. In mensen. In processen. In het idee dat niet alles maakbaar is. En dat dat oké is.

Ik zie keer op keer: juist dan ontstaat ruimte voor betere keuzes. Voor strategie die klopt met de realiteit. Voor ambities die niet alleen goed klinken, maar ook gedragen worden.

Door te vertragen, blijft de energie beter stromen. Want veel duurzaamheidsambassadeurs verliezen na verloop van tijd hun energie. Dat is niet vreemd. Verduurzamen betekent vaak tegen de stroom in werken. En dat kost energie.

Juist daarom is vertragen geen luxe, maar een voorwaarde.
Voor draagvlak. Voor volhouden. Voor verandering die echt landt.

Duurzame verandering laat zich niet forceren. Ze vraagt om afstemmen.
En daarvoor is het nodig om uit te zoomen en te reflecteren.

Voor dit jaar neem ik deze vraag mee en ik geef haar graag door:

Wat is er in onze organisatie al aan het ontkiemen, en wat gebeurt er als we de tijd en ruimte nemen om dat te laten groeien, zonder zelf meteen in actie te komen?

Dat is geen oproep tot stilstand.
Het is een uitnodiging tot volwassen transitie.
Eén die meebeweegt met seizoenen, met mensen, met wat er werkelijk speelt.

En misschien voelt dat, juist nu, verrassend hoopvol.

Nieuwsgierig wat dit kan betekenen voor jouw team of organisatie? We gaan daar graag over in gesprek.

Het bericht Vertragen in organisaties: wat we van de winter kunnen leren over duurzame verandering. verscheen eerst op The Natural Step.

Bij The Natural Step helpen we al jarenlang organisaties en gemeenschappen richting te geven aan duurzaamheid, met behulp van vier systeemvoorwaarden: geen systematische toename van stoffen uit de aardkorst, geen toename van door de mens gemaakte stoffen, geen systematische aantasting van de natuur, en mensen niet belemmeren om in hun fundamentele behoeften te voorzien. Deze vier spelregels vormen het fundament van onze duurzame transitieaanpak.

Soms verschijnt er een boek dat niet alleen naadloos aansluit bij deze principes, maar ze ook weet te verbinden aan toekomstvisie die echt anders is: één waarin we ontsnappen uit het eeuwige economische groeimodel én regeneratie mogelijk maken. Stellar: a world beyond limits and how to get there van Tony Seba en James Arbib is zo’n boek. Het schetst een unieke wereld binnen de grenzen van onze planeet: een wereld van overvloed, van herstel én van mentale ruimte. In een tijd waarin velen zich overweldigd voelen door de chaos van de transitie waar we in zitten, biedt dit boek een helder, hoopvol perspectief.

Van extractie naar overvloed

Seba en Arbib beschrijven de grondoorzaak van veel mondiale uitdagingen zoals ongelijkheid, conflicten, economische instabiliteit en ecologische uitputting: een wereldwijd extractief systeem. Dit is gedreven door een lineaire economie, gebaseerd op schaarste en concurrentie, die een constante stroom vereist van schaarse grondstoffen, land en arbeid – met vervuiling, uitputting en sociale druk als onvermijdelijke bijproducten.

Veel oplossingen van vandaag blijven hangen in symptoombestrijding, wat de auteurs treffend aanduiden als pleisters of erger nog Chimeras: hybride systemen die nieuwe technologieën inpassen in verouderde, disfunctionele structuren. Het gevolg: gemiste kansen en verspild potentieel.

Daartegenover introduceren zij het concept van stellaire technologieën: technologieën die overvloedige outputs leveren zonder uitputtende inputs of toxische bijproducten. Denk aan een Stellar energie systeem op basis van zonne- en windenergie, batterijen of kunstmatige intelligentie en arbeid of Stellar voedselproductie met precisiefermentatie. Deze technologieën ontwikkelen zich niet lineair maar exponentieel: zodra ze een zogenoemd ontbrandingspunt bereiken, worden ze sneller, goedkoper en krachtiger dan wat eraan voorafging. Het begint bij het creëren van een wereld die draait op natuurlijke energie, zonne-energie in overvloed, om vervolgens de stellaire technologieën te omarmen die oneindig opschaalbaar zijn op een eindige planeet, zoals precisiefermentatie, artificiële arbeid en circulaire productie.

Ook in Nederland zien we deze beweging al:

• De rvo-monitoring van zonne-energie laat de gestage groei van hernieuwbare opwekking zien.
• Those vegan cowboys werken aan dierloos geproduceerde kaas via micro-organismen: hun stalen koe.
• De nl ai coalitie onderzoekt hoe artificiële intelligentie op verantwoordelijke wijze kan bijdragen aan arbeid, zorg en efficiëntie.

De kracht van stralen

De kern van het boek draait om het concept radiance (straling): systemen die niet alleen duurzaam, maar overvloedig zijn. Zelfvoorzienend, regeneratief en in staat om andere systemen te versterken. Daarmee komen oplossingen binnen bereik die nu vaak nog als onrealistisch worden gezien: grootschalige co₂-verwijdering, toegang tot schoon water voor iedereen, herstel van biodiversiteit, en zelfs sociale innovaties zoals een universeel basisinkomen.

Ook hier levert Nederland al waardevolle bijdragen:

• Het porthos-project werkt aan grootschalige co₂-afvang en -opslag in de noordzee.
• TU/D maakt milieuvriendelijk drinkwater, zouten en chemicaliën uit zeewater op Lampedussa.
• Ark rewilding nederland zet zich in voor grootschalig herstel van biodiversiteit.
• Experimenten met een basisinkomen in Nederland laten zien dat sociaal-maatschappelijke oplossingen voor ongelijkheid serieus worden verkend.

Wat mij persoonlijk raakt, is dat deze visie geen toekomstfantasie is, maar een mogelijke wereld op basis van ontwikkelingen die nu al plaatsvinden. We staan niet aan het begin: we zitten er middenin.

Van theorie naar transitie

Stellar slaat een brug tussen richting en versnelling. Onze vier systeemvoorwaarden geven helderheid over waar we naartoe moeten: in Stellar laten Seba en Arbib zien hoe we daar kunnen komen. Het stopt de lineaire, extractieve x-stroom en bouwt aan een regeneratief model: waarin overvloed mogelijk wordt binnen de grenzen van onze planeet.

Het boek blinkt uit in systeemdenken. Het nodigt uit tot het zien van samenhang tussen technologie, cultuur, economie en ecologie. En het moedigt ons aan om in overvloed te denken: niet als wensdroom, maar als realistisch en strategisch perspectief. Tot slot geeft het boek je een set aan principes mee voor onderweg.

Op weg naar een toekomst van overvloed

Het is tijd om het narratief van schaarste los te laten. Niet door de grenzen van de planeet te negeren, maar juist door ze te respecteren op een manier die ruimte creëert: voor herstel, voor gedeelde gezondheid, voor welvaart die niemand buitensluit.

Ik hoop dat mijn korte beschrijving je inspireert om Stellar te gaan lezen. Ik beveel het in ieder geval van harte aan, aan iedereen die werkt aan systeemverandering. Het voedt het denken, scherpt je verbeelding en misschien wel het belangrijkste, geeft weer moed.

Zoals Robert Gibbins schrijft: “a masterpiece. A profoundly important and frame-changing book. Truly original. It reveals the shallowness of our current understanding of humanity.”

Iedere verandering begint bij verlangen. Bij geloof in dat het anders moet en beter kan. Dit boek schetst zo’n beeld.

Mag het je uitdagen om te geloven in een toekomst die mooier is dan vandaag.

Het bericht Een stellar wereld: hoopvol perspectief op een regeneratieve toekomst verscheen eerst op The Natural Step.

“Having a soft heart in a cruel world is courage, not weakness.”

De vernietiging van natuur, racisme, kinderarbeid, dierenleed, oorlog. We zijn als mensen sterk geneigd om weg te vluchten van nare gedachten en gebeurtenissen, om pijn en verlies te vermijden. Met onze kop diep in het zand hoeven we niet te weten wat zich allemaal voor narigheid afspeelt in de wereld om ons heen…. of diep in ons binnenste.

Jezelf beschermen

We laten ons niet raken. We denken dat we ons hart moeten beschermen tegen onze diepste gevoelens. We zijn bang om kwetsbaar te zijn.

Het vergt veel moed om kwetsbaar te zijn, om het risico te lopen om wel geraakt te worden. Toch is dat nu juist zo hard nodig om een betere wereld te creëren. Want hoezeer iets je raakt, zegt iets over hoe belangrijk het voor je is. En wat heel belangrijk voor je is, is het waard om te beschermen en voor te vechten.

Ik hou van het leven. Van deze levende planeet en hoe alle levensvormen met elkaar verbonden zijn in een oneindig prachtig systeem dat het leven zelf in stand houdt.  Mijn diepste angst en pijn is het verlies van het leven op aarde. En elke dag is er minder leven op aarde, en minder leefgebied, en minder kwaliteit van leven. Dat raakt mij.

Dat raakt mij als ik over de snelweg rijd en de massale bomenkap zie.
Dat raakt mij als ik denk aan de miljoenen levende zielen die hun korte rotleven in de bioindustrie slijten
Dat  raakt mij als er weer een bedrijventerrein wordt aangelegd en de reeën nog verder in het nauw gedreven worden.
Dat raakt me als ik in de weilanden geen grutto’s en kieviten meer zie en hoor.
En zo kan ik eindeloos doorgaan.

En dit raakt ons allemaal bij The Natural Step. Hoe verschillend we ook zijn, we hebben elkaar gevonden in ons vermogen om ons te laten raken en dat om te zetten in positieve actie.

Ik zou mijn hart kunnen beschermen tegen dit alles, maar dan was ik ook afgesloten geweest voor alles wat mijn leven nu juist vervulling en betekenis geeft. Want je kunt je niet tegelijkertijd afsluiten en verbinden. Dan hadden wij elkaar niet gevonden in onze drive voor ons werk, dat had ik niet opnieuw in de liefde durven geloven. Dan had ik mijn boek niet geschreven. Dan had ik mijn spreekangst niet overwonnen om lezingen te kunnen geven en zo te proberen andere mensen ook geraakt te laten worden.

Kwetsbaarheid is een kracht

Dat wat je raakt, is precies datgene waarvoor je ten diepste gemotiveerd bent om er iets aan te doen. Kwetsbaarheid is een stuwende kracht.

Wil je een verschil durven maken voor een betere wereld? Omarm dan je kwetsbaarheid, riskeer pijn en verdriet. De energie die het kostte om dat te vermijden, kun je dan gebruiken om betekenisvolle dingen te doen. Kijk naar de bezetters van het Sterrebos[HF1] . Durf maar eens toe te geven dat je zoveel van die bomen houdt dat je er dagenlang in gaat zitten, in storm en regen, om te protesteren tegen de voorgenomen kap!

Wat treft jou rechtstreeks in je hart waardoor je de neiging hebt om weg te kijken? Kijk daar wél naar

Ja, het vraagt moed om die pijn te voelen, en nog meer om dat ook te tonen aan de wereld. En nóg meer om er iets aan te doen. Wat er tegenover staat is een vervuld en betekenisvol leven, in overeenstemming met wat jij belangrijk vindt in het leven.

Vertel eens, wat raakt jou?

Het bericht A soft heart verscheen eerst op The Natural Step.